1000 σαρακατσάνικα πρόβατα υπάρχουν μόνο στην Ελλάδα

Σε μια άλλη διάσταση, αυτή της διάσωσης της πολιτιστικής κληρονομιάς των Σαρακατσάνων μέσα από την διάσωση της φυλής του σαρακατσάνικου προβάτου, έβαλε το θέμα ο διδάκτορας της γεωπονικής σχολής του ΑΠΘ Δημήτριος Δερβίσης, που έχει διδακτορικό στην αειφορική γεωργική ανάπτυξη με αντικείμενο μελέτη και έρευνα για το σαρακατσάνικο πρόβατο στην Ελλάδα και σε χώρες της ΝΑ Ευρώπης.

Όπως τόνισε, κατά την διάρκεια της ημερίδας που έγινε στην πόλη μας, το σαρακατσάνικο πρόβατο είναι μία από τις πιο πρωτογενείς φυλές προβάτων που στηρίζεται από το ελληνικό κράτος, που το έχει εντάξει σε ένα πρόγραμμα επιδοτούμενο, το μέτρο 3.7 Όπως θα πει ο ειδικός επιστήμονας η εγκατάλειψη αγροτικών ζώων που τείνουν προς εξαφάνιση έχει ιδιαίτερη σημασία γιατί εμφανίζεται και όχι μόνο λόγω της μετακίνησης των Σαρακατσαναίων στην Ελλάδα αλλά και σε άλλες βαλκανικές χώρες. Στα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά του προβάτου αυτού είναι η μεγάλη του ανθεκτικότητα σε ασθένειες, η όχι ιδιαίτερα διατροφικές προτιμήσεις του και η δυνατότητα μετακίνησης και διάβαση σε ανηφορικό και απότομο έδαφος.
«Ο πληθυσμός των σαρακατσάνικων προβάτων στην Ελλάδα αυτή την στιγμή είναι γύρω στα 1000 πρόβατα. Είναι σε τρεις περιοχές επίσημα καταγεγραμμένα, είναι μία εδώ στο νομό Ροδόπης, έχουμε ένα στο νομό Άρτας και ένα κοπάδι πιο μεγάλο στο νομό Λάρισας. Υπάρχει και στο νομό Έβρου ένα μικρό κοπάδι το οποίο όμως δεν είναι ενταγμένο στο πρόγραμμα αυτό του υπουργείου. Στις γειτονικές μας χώρες από επίσημα στοιχεία στην Βουλγαρία γύρω στα 2000 πρόβατα, ελάχιστα έχουν μείνει στην Πρώην Γιουγκοσλαβική Δημοκρατία της Μακεδονίας και ένα μικρό κοπάδι στην Σερβία. Έχουμε βέβαια και αναφορές από κάποιους καθηγητές που μιλάμε από την Τουρκία, για ένα πολύ μικρό πληθυσμό διάσπαρτο σε διάφορα κοπάδια στον χώρο της Ευρωπαϊκής Τουρκίας. Αν συγκρίνουμε το γεγονός ότι στις αρχές του προηγούμενου αιώνα είχαμε γύρω στα 2,5 εκ. ζώα, ο αριθμός των 3000 ζώων αυτή την στιγμή είναι ανησυχητικός.
Ο λόγος της εξαφάνισής του είναι ότι δεν δίνονται τα κίνητρα ώστε να είναι βιώσιμο το συγκεκριμένο είδος; Δεν συμφέρει τους κτηνοτρόφους;
-Σίγουρα δεν συμφέρει. Ένα από τα μειονεκτήματά του ήταν ότι δεν ήταν τόσο παραγωγικό. Επειδή αυτό ήταν συνδεδεμένο με τον τρόπο ζωής των Σαρακατσάνων, όταν οι Σαρακατσάνοι άρχιζαν να αλλάζουν επάγγελμα, τρόπο ζωής, άρχισαν να το αφήνουν και αυτό το πρόβατο, αναζήτησαν πιο παραγωγικά πρόβατα. Το κακό ήταν όμως ότι δεν έδωσαν σημασία στο γενετικό υλικό που φέρει αυτό το πρόβατο το οποίο είναι πάρα πολύ σημαντικό. Όταν άρχισαν να φέρνουν ξένες φυλές προβάτων, τους ενδιέφερε μόνο η παραγωγικότητα, τίποτα άλλο.
Τί προτείνετε σήμερα;
-Δεν μπορούμε να φέρουμε τους Σαρακατσάνους όπως ζούσαν τότε, αλλά μπορούμε να εκμεταλλευτούμε αυτό το πλούσιο γενετικό υλικό που έχει το πρόβατο. Μπορούμε αυτό με μία καλή διασταύρωση με μία εισαγόμενη φυλή, να καταφέρουμε να φέρουμε μία βελτιωμένη ράτσα, ή ακόμα – ακόμα να διατηρήσουμε την φυλή καθαρή και σε περιοχές που δεν μπορούν να ζήσουν φυλές εισαγόμενες, να δώσουμε έναν άλλο χαρακτήρα και να μπορεί αυτό να είναι και οικονομικά ωφέλιμο προς τον παραγωγό.
Η επιδότηση που δίνει το κράτος δεν είναι τόσο μεγάλη και δεν θα πρέπει να παροτρύνουμε τον κτηνοτρόφο μόνο και μόνο για τα χρήματα μιας επιδότησης. Θα πρέπει να του δώσουμε την αίσθηση ότι αυτό αποτελεί μέρος μιας πολιτιστικής κληρονομιάς των Σαρακατσαναίων και ότι δεν πρέπει να το αμελήσουμε, γιατί όλα τα παραδείγματα που μας έχουν φέρει οι άλλες φυλές προβάτων που εισαγάγαμε, μας έπεισαν ότι δεν ευδοκιμεί και αυτό το μοντέλο ανάπτυξης».
Στο ίδιο μήκος κύματος για την διάσωση φυλών που κινδυνεύουν εστίασε την παρουσίασή του στην ημερίδα ο κ. Γεωργαρούδης, επικαλούμενος ιδιαίτερα ανησυχητικά στοιχεία: « Είμαστε στο παρά ένα και ο λόγος βέβαια δεν είναι ότι κάποιος φταίει γι’ αυτό, αλλά είναι οι γενικότερες συνθήκες στην γεωργική και κτηνοτροφική παραγωγή που επικράτησαν τις προηγούμενες δεκαετίες, που επέβαλλαν την χρήση ορισμένων μόνο φυλών, ή προωθούσαν την διασταύρωση των ζώων, έτσι ώστε να πετύχουμε κάποια καλύτερα αποτελέσματα. Αυτά όλα σήμερα οδηγούνται σε κάποια αδιέξοδα γιατί αλλάζει η γενικότερη γεωργική και κτηνοτροφική παραγωγή. Βλέπετε τι γίνεται με τις τιμές των ζωοτροφών, εντατική κτηνοτροφία δεν συμβαδίζει με υψηλές ζωοτροφές. Άρα λοιπόν τώρα ήρθε η ώρα να σκεφθούμε εάν αυτά τα οποία αφήσαμε, όπως είναι και η σαρακατσάνικη φυλή, είναι ζώα τα οποία μπορούν να αξιοποιηθούν και να αποδώσουν σε ένα καινούριο οικονομικό περιβάλλον. Πιστεύουμε ότι μπορούν να γίνουν τέτοιες επιτυχημένες δράσεις, αλλά σίγουρα πρέπει να γίνουν άμεσα.
Στόχος είναι η σύγχρονη αναπαραγωγή του είδους, ή απλά να το διατηρήσουμε και να μην εξαφανιστεί;
-Αυτό που προσπαθούμε να κάνουμε έχει κάποια στρωμάτωση. Δηλαδή το πρώτο είναι να συγκρατήσουμε την κατάσταση. Αυτό ήδη το πετύχαμε και μάλιστα όταν ξεκινήσαμε πριν από λίγα χρόνια ήταν περίπου 500, τώρα βρήκαμε ότι υπάρχουν κι άλλα κοπάδια. Δηλαδή ο πληθυσμός φαίνεται ότι είναι λίγο μεγαλύτερος από ό,τι ήταν στην αρχή. Άρα λοιπόν να συγκρατήσουμε την κατάσταση. Μετά να τα μελετήσουμε, να δούμε ποια είναι τα καλά τους χαρακτηριστικά και εφόσον διαπιστώσουμε ότι υπάρχουν χαρακτηριστικά που μπορούμε να τα αξιοποιήσουμε, να τα πολλαπλασιάσουμε. Είναι ένα ζώο το οποίο μπορεί να αξιοποιήσει, δύσκολες περιοχές, είναι πολύ ολιγαρκές, είναι πολύ αποδοτικό σε σχέση με αυτά που ξοδεύει για να παράγει και φαίνεται πως έχει κάποιο μέλλον. Εκτός αυτού είναι και το πρόβατο των Σαρακατσάνων και σίγουρα αξίζει τον κόπο να το προσέξουν αυτοί και εμείς μαζί τους». Μια άλλη παράμετρος που επίσης συζητήθηκε είναι η βιοποικιλότητα που απασχολεί τον επιστημονικό κλάδο και δεν πρέπει να χαθεί. «Η πρόοδος έρχεται από την διαφορετικότητα, οπότε η ομοιομορφία δεν βοηθάει» κατέληξαν χαρακτηριστικά. Στην εκδήλωση δόθηκε η δυνατότητα να ακουστούν πολλές φωνές και να παρακολουθήσουν κουρά προβάτων, αλλά και να γνωρίσουν το σαρακατσάνικο πρόβατο.
Μελαχροινή Μαρτίδου