ΠΡΑΚΤΙΚΑ

Θεματική Ενότητα 1

Προβλήματα Εκτροφής

1. Ζωοτροφές-Βόσκηση:

Μολονότι η τιμή πώλησης του αιγοπρόβειου γάλακτος ανέρχεται στα 95 λεπτά το κιλό, η εντατική εκτροφή των αιγοπροβάτων χωρίς τη χορήγηση επιδοτήσεων έχει καταστεί ασύμφορη οικονομικώς, καθώς το κόστος των συμπυκνωμένων ζωοτροφών είναι υψηλό (η τιμή του συμπυκνώματος ανέρχεται στα 40 λεπτά το κιλό, και το κόστος παραγωγής ενός λίτρου γάλακτος ανέρχεται στα 80 λεπτά, εφόσον η γαλακτοπαραγωγή διαρκεί  ένα εξάμηνο).  Οι ζωοτροφές έχουν αυξημένο κόστος αγοράς, αφενός διότι λίγες καλλιεργήσιμες εκτάσεις στην Ελλάδα διατίθενται για την παραγωγή ζωοτροφών και αφετέρου διότι το κόστος μεταφοράς τους από το εξωτερικό είναι υψηλό, λόγω της ανοδικής πορείας της τιμής των καυσίμων.  Ως εκ τούτου απαιτείται η αγρανάπαυση των καλλιεργήσιμων εκτάσεων και η περιοδική διάθεσή τους στην  αιγοπροβατοτροφία ως βοσκήσιμων εκτάσεων.

Αντιθέτως η εκτατική εκτροφή των αιγοπροβάτων απαιτεί λιγότερες δαπάνες για την διατροφή των ζώων. Οι εγχώριες φυλές των αιγοπροβάτων είναι πιο αποδοτικές σε εκτατικές συνθήκες εκτροφής διότι είναι ανθεκτικές και λιτοδίαιτες, και επομένως το κόστος εκτροφής τους είναι χαμηλότερο. Ωστόσο τα προβλήματα ως προς τη διαχείριση των διαθέσιμων βοσκοτόπων δεν είναι αμελητέα. Καταρχάς δεν υφίσταται χωροταξικός σχεδιασμός βάσει του οποίου να οριοθετούνται οι διαθέσιμες κτηνοτροφικές ζώνες για την αιγοπροβατοτροφία. Επίσης λόγω της ανεξέλεγκτης δόμησης και οικοπεδοποίησης, οι διαθέσιμες εκτάσεις για την άσκηση της αιγοπροβατοτροφίας κατακερματίζονται και περιθωριοποιούνται, καθώς οι κτηνοτροφικές μονάδες θεωρούνται οχληρές από άποψη υγιεινής για τις παρακείμενες αστικές περιοχές.  Επίσης δεν υφίσταται ενιαία και ομοιόμορφη διαχείριση των βοσκοτόπων, διότι αυτοί ως επί τω πλείστον αποτελούν κοινοτικές ή δημοτικές εκτάσεις και οι κατά τόπον αρμόδιες δημοτικές αρχές, που έχουν αποθέματα βοσκοτόπων στην περιοχή τους, είναι συχνά απρόθυμες να τις διαθέσουν σε κτηνοτρόφους που δεν είναι δημότες τους. Επομένως θα πρέπει οι επιδοτήσεις να δίδονται με κριτήριο όχι μόνο την παραγωγικότητα του ζωικού κεφαλαίου  αλλά και με κριτήριο την ορθολογική διαχείριση των διαθέσιμων βοσκοτόπων.

Εξάλλου επικρατεί η λανθασμένη εντύπωση στο ευρύ κοινό ότι η αιγοπροβατοτροφία είναι επιβλαβής για τα δάση, ενώ αντιθέτως η βόσκηση συνιστά μέτρο πρόληψης των δασικών πυρκαγιών, καθώς αποψιλώνονται τα ψηλά χόρτα, που ξεραίνονται και γίνονται άριστο προσάναμμα το καλοκαίρι. Η βόσκηση είναι επιβλαβής μόνο στις περιοχές που ήδη έχουν καεί, διότι τα αιγοπρόβατα αποψιλώνουν τα δενδρύλλια που φυτρώνουν κατά την αναγέννηση του δάσους. Επίσης απαιτείται καλύτερη διαχείριση των βοσκοτόπων στις νησιωτικές περιοχές, όπου η υπέρμετρη αύξηση του ζωικού κεφαλαίου των αιγοπροβάτων λόγω των κοινοτικών επιδοτήσεων κατά κεφαλήν οδήγησε στην υπερβόσκηση και προκάλεσε την ερημοποίηση των περιοχών αυτών. (Αντιθέτως οι εγχώριες φυλές των βοοειδών πχ. Τήνου, Κέας που οδηγήθηκαν στην εξαφάνιση δεν υποβάθμιζαν τους βοσκοτόπους των νησιών διότι τα βοοειδή κορφολογούν τη χορτονομή).

2. Κοινωνική καταξίωση των κτηνοτρόφων:

Ατυχώς στη συνείδηση της ελληνικής κοινωνίας το επάγγελμα του κτηνοτρόφου είναι απαξιωμένο και θεωρείται ως έσχατη βιοποριστική λύση για τους νέους. Είναι γνωστή η ρήση «Διάβασε παιδί μου γιατί αλλιώς θα γίνεις τσομπάνης». Η αστικοποίηση του ελληνικού πληθυσμού την τελευταία πεντηκονταετία τον ώθησε υποσυνείδητα να αποστασιοποιηθεί από το παρελθόν της αγροτικής ζωής των προγόνων του στην ύπαιθρο. Οι σημερινοί κτηνοτρόφοι, ιδίως αυτοί που δραστηριοποιούνται στον τομέα της αιγοπροβατοτροφίας, είναι ως επί τω πλείστον μεσήλικες. Το κτηνοτροφικό επάγγελμα λόγω της κοινωνικής απαξίωσής του δεν προσελκύει νέους ανθρώπους. Εξάλλου το παραδοσιακό πρότυπο του κτηνοτρόφου-νομάδα δεν συνάδει με τις απαιτήσεις της σημερινής κοινωνικής ζωής και τις απαιτήσεις της σύγχρονης οικογένειας.

3. Διάθεση του προϊόντος

Οι μεσάζοντες και τα καρτέλ των εταιρειών μεταποίησης των προϊόντων της αιγοπροβατοτροφίας καρπώνονται το μεγαλύτερο οικονομικό όφελος εις βάρος τόσο του κτηνοτρόφου όσο και του καταναλωτή. Η συγκρότηση ομάδων παραγωγών είναι αναγκαία συνθήκη για την οικονομική επιβίωση των μικρών παραγωγών στο μέλλον.   Ωστόσο αρκετοί  συνεταιρισμοί-ενώσεις παραγωγών έχουν καταστεί πεδίο κομματικής αντιπαράθεσης των διοικούντων και δεν επιτελούν πάντοτε στο ακέραιο την αποστολή τους.

Επίσης θα πρέπει να απλουστευτεί η διαδικασία αδειοδότησης  με σκοπό τη  διάθεση των προϊόντων από τους ίδιους τους παραγωγούς σε λαϊκές αγορές. Νομοθετικά με τον Κανονισμό 852/2004 προβλέπεται η απευθείας πώληση των προϊόντων των κτηνοτρόφων στο χώρο τους, αλλά απαιτείται η επιμόρφωση των παραγωγών για να πληρούν τις προαπαιτούμενες υγειονομικές διατάξεις (π.χ. πρέπει να διαθέτουν επαγγελματικό ψυγείο για τη συντήρηση των προϊόντων τους, πρέπει να διαθέτουν γνώσεις τυροκομίας για να παράγουν οι ίδιοι παραδοσιακά προϊόντα, όπως η φέτα).  Επίσης για την απευθείας διάθεση στον καταναλωτή σφαγίων αμνοεριφίων απαιτείται η καθιέρωση κινητών πιστοποιημένων σφαγείων.

Εξάλλου κώλυμα ως προς την διάθεση των προϊόντων της αιγοπροβατοτροφίας συνιστούν οι καταναλωτικές συνήθειες του καταναλωτικού κοινού. Πολλοί καταναλωτές, με εξαίρεση την περίοδο των εορτών του Πάσχα, προτιμούν το βόειο ή το χοιρινό κρέας έναντι του πρόβειου-αιγείου κρέατος (πιθανώς διότι τα σφάγια των αμνοεριφίων έχουν μεγαλύτερη περιεκτικότητα σε χοληστερόλη). Εξάλλου τα αντίστοιχα εδέσματα απαιτούν ιδιαίτερη μαγειρική δεξιότητα  (π.χ. το αρνάκι φρικασέ). Ανάλογη είναι η προτίμηση του καταναλωτικού κοινού για το βόειο γάλα έναντι του αιγείου γάλακτος, καθώς δεν είναι εξοικειωμένο με τις οργανοληπτικές ιδιότητες του τελευταίου. Επομένως απαιτείται η προβολή και η διαφήμιση του πρόβειου-αιγείου κρέατος-γάλακτος. Εξάλλου αναγκαία είναι προώθηση των εγχώριων τοπικών προϊόντων ως «βιολογικών» εφόσον παράγονται με παραδοσιακές μεθόδους.

4. Διασταυρώσεις εγχωρίων με ξενικές φυλές:

Πολλοί κτηνοτρόφοι επιχειρούν διασταυρώσεις του ζωικού κεφαλαίου τους με ξενικές φυλές με στόχο την αύξηση της γαλακτοπαραγωγής τους. (η μέση γαλακτοπαραγωγή των ελληνικών φυλών κυμαίνεται στα 120 έως 170 κιλά ανά προβατίνα-αίγα το έτος ενώ θεωρητικά η αντίστοιχη απόδοση των ξενικών φυλών ανέρχεται στα 270 κιλά το έτος). Ανάλογες διασταυρώσεις γίνονται και μεταξύ ελληνικών φυλών (κυρίως κυρίαρχων φυλών όπως το χιώτικο πρόβατο με σπανιότερες φυλές).

Συχνά παραβλέπεται το γεγονός ότι τα εισαγόμενα ζώα προέρχονται από φυλές που έχουν υποστεί μακρόχρονη γενετική βελτίωση και διαθέτουν ανάλογα γενεαλογικά πιστοποιητικά που εγγυώνται υψηλές αποδόσεις. Ανάλογες συστηματικές προσπάθειες γενετικής βελτίωσης των ελληνικών φυλών δεν έχουν γίνει (δηλαδή βελτίωση των συνθηκών διατροφής, σταυλισμού σε συνδυασμό με την επιλογή των αποδοτικότερων ζώων ως γεννητόρων). Ως γνωστό η συχνή άμελξη και η καλή διατροφή  αυξάνουν την γαλακτοπαραγωγή. Κατ’ εξαίρεση επιτυχημένη θεωρείται η γενετική βελτίωση της  φυλής Χίου, καθώς οι θηλές του χιώτικου προβάτου δεν  ήταν αρχικώς κατάλληλες για μηχανική άμελξη.

Είναι γεγονός ότι η γενετική βελτίωση των ελληνικών φυλών απαιτεί την ελεγχόμενη διασταύρωση των εκτρεφόμενων ζώων. Ο έλεγχος των συζεύξεων ως γνωστόν επιτυγχάνεται με δύο τρόπους: είτε με τον συγχρονισμό του οίστρου των θηλυκών και την εφαρμογή στη συνέχεια τεχνητής σπερματέγχυσης, είτε με τη διαχωρισμό των θηλυκών σε ομάδες και τη διασταύρωση κάθε ομάδας με ένα μόνο αρσενικό. Η πρώτη μέθοδος απαιτεί τεχνογνωσία και έχει υψηλό κόστος, ενώ η δεύτερη απαιτεί οργάνωση και εργατικά χέρια με μεσοπρόθεσμο όφελος.  Ευκολότερη μέθοδος γενετικής βελτίωσης των ποιμνίων είναι η ανταλλαγή αρσενικών γεννητόρων μεταξύ των κτηνοτροφικών μονάδων, αλλά ο κίνδυνος μετάδοσης λοιμωδών νοσημάτων αποτελεί ανασταλτικό παράγοντα.

Εξάλλου οι ανεξέλεγκτες εισαγωγές ξενικών φυλών και τυχοδιωκτικές διασταυρώσεις τους με ελληνικές δεν επιφέρουν πάντοτε τα προσδοκώμενα αποτελέσματα, διότι οι ξενικές φυλές δεν είναι προσαρμοσμένες στις ελληνικές κλιματολογικές συνθήκες και διότι δεν τους παρέχονται οι αναγκαίες συνθήκες εκτροφής  για να γίνουν αποδοτικές. Δέον σε κάθε περίπτωση θα ήταν να διατηρούνται σε ξεχωριστές ομάδες τα εισαγόμενα ζώα από τα εγχώρια και τα υβρίδιά τους να διατίθενται στην κατανάλωση. Κατ’ αυτό τον τρόπο θα διατηρούσε κάθε εκτροφέας έναν καθαρό πληθυσμό εγχώριων ζώων (genetic pool) που θα συντελούσε στην διατήρηση της βιοποικιλότητας. Ωστόσο ο διαχωρισμός αυτός είναι πολύ δύσκολος στην πράξη, ιδίως στις εκτατικές εκτροφές (ευχερέστερα εφαρμόζεται σε εντατικές εκτροφές).

Επίσης δεν πρέπει να παραβλέπεται το γεγονός ότι προϊόντα  Π.Ο.Π. (προστατευόμενης ονομασίας προέλευσης) όπως η φέτα οφείλουν σύμφωνα με την ευρωπαϊκή νομοθεσία να παράγονται από ζώα ελληνικών φυλών. Επομένως για την ανάπτυξη του λεγόμενου «γαστρονομικού τουρισμού», σύμφωνα με τον οποίο οι τουρίστες ενθαρρύνονται να δοκιμάσουν τοπικά προϊόντα, απαιτείται η προώθηση της εκτροφής των ελληνικών φυλών αιγοπροβάτων.

5. Μείωση των επιδοτήσεων

Οι κοινοτικές επιδοτήσεις  δόθηκαν στους έλληνες κτηνοτρόφους με σκοπό την αναδιάρθρωση της αιγοπροβατοτροφίας, αλλά ως επί τω πλείστον αναλώθηκαν σε άλλα καταναλωτικά αγαθά και δεν έγιναν οι αναγκαίες επενδύσεις (π.χ. αμελκτικά συγκροτήματα, σύγχρονες σταυλικές εγκαταστάσεις). Οι περισσότεροι κτηνοτρόφοι έχουν εκλάβει τις επιδοτήσεις ως επιπλέον πάγιο ετήσιο εισόδημα και εγκλωβίστηκαν στη λογική να λάβουν την επιδότηση αντί να μεριμνήσουν να αυξήσουν την παραγωγικότητά τους. Ως εκ τούτου κατεύθυναν την παραγωγή τους βάσει των χορηγούμενων επιδοτήσεων.  Στο άμεσο μέλλον λόγω της επικείμενης οικονομικής κρίσης αναμένεται μείωση των επιδοτήσεων που ενδεχομένως θα οδηγήσει σε δραστική μείωση του εκτρεφόμενου ζωικού κεφαλαίου.

Εξάλλου οι προϋποθέσεις για την χορήγηση των επιδοτήσεων έχουν πολλαπλασιαστεί, απαιτείται η λεγόμενη «πολλαπλή συμμόρφωση» εκ μέρους των κτηνοτρόφων (π.χ. να διαθέτουν άδεια ίδρυσης και λειτουργίας κτηνοτροφικής εκμετάλλευσης, να διαθέτουν χώρους σταυλισμού που να πληρούν τους όρους ευζωίας, να μεριμνούν για την προστασία του περιβάλλοντος μέσω της ορθολογικής διαχείρισης των βοσκοτόπων και της διάθεσης των αποβλήτων κ.α.). Οι περισσότεροι κτηνοτρόφοι δεν διαθέτουν την απαιτούμενη εκπαίδευση για να ανταποκριθούν στις απαιτήσεις αυτές.

6 Λοιμώδη νοσήματα

Ο θεσμός του κτηνιάτρου σε κάθε εκτροφή καθιερώθηκε πρόσφατα από την ελληνική νομοθεσία αλλά δεν έγινε πράξη. Ο θεσμός αυτός αποσκοπεί στην προστασία του καταναλωτή, του περιβάλλοντος και της ευζωίας. Επειδή η πληρωμή του κτηνιάτρου γίνεται σε ποσοστό επί των κερδών, οι περισσότεροι κτηνοτρόφοι δεν διατίθενται να υποστηρίξουν το θεσμό αυτό.

Άλλος και μάλιστα επιδοτούμενος θεσμός είναι ο «γεωργικός σύμβουλος», ως επί τω πλείστον γεωτέχνης-γεωπόνος, με στόχο να επικουρήσει τον κτηνοτρόφο να αντεπεξέλθει στις προϋποθέσεις της πολλαπλής συμμόρφωσης των επιδοτήσεων. Ωστόσο επειδή το ΦΠΑ της αμοιβής του  καταβάλλεται εκ μέρους των κτηνοτρόφων και ο θεσμός αυτός δεν χαίρει θερμής αποδοχής.

Η υγιεινή του γάλακτος σε πολλές εκτροφές είναι υποβαθμισμένη, καθότι οι περισσότεροι κτηνοτρόφοι δεν έχουν εφαρμόσει στις εκτροφές τους τη μηχανική άμελξη (μολονότι τα σχέδια βελτίωσης επιδοτούσαν την αγορά κινητών ή fix αμελκτηρίων με γεννήτρια). Πιθανώς η μηχανική άμελξη δεν προωθήθηκε όσο έπρεπε διότι πολλοί κτηνοτρόφοι εμμένουν στην άποψη ότι τα αμελκτήρια λόγω του κενού άμελξης που ασκείται στη θηλή, τη συνθλίβουν  και προκαλούν μαστίτιδα. (Ενδεικτικό πάντως είναι το γεγονός ότι στη Γαλλία η μηχανική άμελξη έχει καθιερωθεί υποχρεωτικά από το 1960).

Εξάλλου νοσήματα και μάλιστα ζωοανθρωπονόσοι όπως η βρουκέλλωση (μελιταίος πυρετός) και ο εχινόκοκκος εξακολουθούν να υφίστανται σε πολλές εκτροφές, καθώς τα προγράμματα εκριζώσεώς τους από τις κρατικές κτηνιατρικές αρχές πολλάκις παρέμειναν ημιτελή λόγω ελλείψεων προσωπικού και ανεπάρκειας οικονομικών πόρων. Σε αντίθεση με τη βρουκέλλωση δεν διατίθεται εμβόλιο για την πρόληψη της λοιμώδους αγαλαξίας, καθώς η νόσος αυτή είναι μεσογειακή και «εξωτική» για τα κράτη που διαθέτουν την τεχνογνωσία στην παρασκευή εμβολίων.

Θεματική ενότητα 2

Γενεαλογία και αναπαραγωγή

1. 1. Κίνητρα για την τήρηση γενεαλογικών στοιχείων και τη σύσταση φορέων παραγωγών

Επί του παρόντος, δράσεις που αποσκοπούν στην τήρηση γενεαλογικών βιβλίων εκ μέρους ενώσεων παραγωγών χρηματοδοτούνται στο πλαίσιο του κοινοτικού προγράμματος «Αλέξανδρος Μπαλτατζής» Μέτρο 2.1.4  Δράση  3.1. Ανάλογη χρηματοδότηση παρείχε το Μέτρο 5.1 στο πλαίσιο του προηγούμενου κοινοτικού προγράμματος με την επωνυμία Ε.Π.Α.Α.-Α.Υ. (Επιχειρησιακό Πρόγραμμα Αγροτικής Ανάπτυξης-Ανασυγκρότησης της Υπαίθρου). Ωστόσο, μόνο δύο ενώσεις παραγωγών έχουν πιστοποιηθεί από το κράτος ως Φορείς Παραγωγών, ο Φορέας Χίου για το χιώτικο πρόβατο και ο Φορέας Χολστάιν για την ομώνυμη φυλή αγελάδας που εκτρέφεται στην Ελλάδα. Οι εν λόγω φορείς παραγωγών τηρούν μόνοι τους τα γενεαλογικά βιβλία, ενώ στις υπόλοιπες περιπτώσεις τα γενεαλογικά στοιχεία των φυλών τηρούνται από τα αρμόδια Κέντρα Γενετικής Βελτίωσης του Υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης & Τροφίμων.

Σύμφωνα με την ισχύουσα νομοθεσία για κάθε φυλή είναι επιτρεπτό να συσταθεί μόνο ένας Φορέας Παραγωγών, μολονότι ενδέχεται να δραστηριοποιούνται περισσότεροι συνεταιρισμοί ή ενώσεις παραγωγών για κάποια φυλή. Βασική προϋπόθεση για τη σύσταση ενός Φορέα Παραγωγών είναι να υφίσταται ένας συνεταιρισμός εκτροφέων της εκάστοτε φυλής με καταστατικό επικυρωθέν από το αρμόδιο δικαστήριο. Ο συνεταιρισμός αυτός πρέπει να τηρεί γενεαλογικά στοιχεία της φυλής για κάποιο χρονικό διάστημα προτού πιστοποιηθεί από τις αρμόδιες κρατικές αρχές. Επομένως πρακτικά ένας συνεταιρισμός πρέπει να έχει ενταχθεί στο παλαιό Μέτρο 5.1 ή στο τρέχον Μέτρο 2.14 προκειμένου να αντεπεξέλθει οικονομικώς στις δαπάνες που απαιτούνται για την τήρηση των απαιτούμενων γενεαλογικών στοιχείων.

Ωστόσο οι λειτουργικές δαπάνες αποτελούν ανασταλτικό παράγοντα για την σύσταση Φορέων Παραγωγών, μετά την παρέλευση των προγραμμάτων οικονομικής τους ενίσχυσης. Στο εξής οι Φορείς Παραγωγών υποχρεούνται να καλύπτουν με ιδίους πόρους τις δαπάνες τους και να καλύπτουν τις ανάγκες των όλων των μελών τους. Τα κυριότερα έσοδα των Φορέων προέρχονται από την πώληση πιστοποιημένων γεννητόρων. Ωστόσο στη περίπτωση των αιγοπροβάτων η καλύτερη τιμή πώλησης γεννητόρων ανέρχεται στα 200 έως 250 ευρώ. Εξάλλου δεν υπάρχει σταθερή ζήτηση για τέτοιους γεννήτορες από τους κτηνοτρόφους (π.χ. αυξημένη ζήτηση για γεννήτορες της φυλής Χίου παρατηρήθηκε κατά την περίοδο εκπόνησης σχεδίων βελτίωσης κτηνοτροφικών μονάδων, καθώς επιδοτείτο η αγορά ζωικού κεφαλαίου). Εξάλλου η ζήτηση γεννητόρων σπανίων φυλών είναι ούτως ή άλλως χαμηλή.

Σε κάθε περίπτωση, οι συνδρομές των μελών δεν επαρκούν για να καλύψουν τις λειτουργικές δαπάνες των Φορέων. Επίσης ακόμη και κατά την περίοδο που δρουν ως μη πιστοποιημένοι συνεταιρισμοί που λαμβάνουν επιχορηγήσεις μέσω των προαναφερθέντων κοινοτικών προγραμμάτων (Μέτρο 5.1 ή Μέτρο 2.14), αντιμετωπίζουν οικονομική δυσχέρεια, καθώς οι δαπάνες πληρώνονται προκαταβολικά και η κάλυψή τους από τις κοινοτικές πιστώσεις συχνά καθυστερεί.

Επίσης συναφείς δράσεις όπως ο έλεγχος των αποδόσεων απαιτεί οικονομική συμμετοχή εκ μέρους των συνεταιρισμών ύψους 30% επί των δαπανών. Επιπλέον μεταξύ των προγραμμάτων επιχορήγησης των δράσεων τήρησης γενεαλογικών στοιχείων συχνά μεσολαβούν μεγάλα χρονικά διαστήματα (δύο ετών ή και περισσότερο) οπότε τόσο τα εποπτεύοντα Κέντρα Γενετικής Βελτίωσης όσο και οι εποπτευόμενοι συνεταιρισμοί δεν συλλέγουν τα απαιτούμενα γενεαλογικά στοιχεία στο μεσοδιάστημα αυτό και δημιουργείται ασυνέχεια στα τηρούμενα γενεαλογικά βιβλία.

Εξάλλου, καθώς τα οφέλη από την τήρηση γενεαλογικών βιβλίων είναι μακροπρόθεσμα, πολλοί κτηνοτρόφοι δεν είναι διευθετημένοι να συμμορφωθούν με τις υποδείξεις του συνεταιρισμού τους. Λόγω χάρη προαπαιτούμενο για την ορθή τήρηση των γενεαλογικών στοιχείων είναι η σήμανση όλων των εκτρεφόμενων ζώων. Σήμερα η σήμανση έχει καταστεί υποχρεωτική βάσει της κοινοτικής και εθνικής νομοθεσίας. Ωστόσο πολλοί εκτροφείς είναι απρόθυμοι να τοποθετήσουν τα ενώτια σήμανσης στα ζώα τους (παρατηρείται συχνά το φαινόμενο τα ζώα να προσέρχονται στο σφαγείο χωρίς ενώτιο, και ο παραγωγός να τα έχει στα χέρια του για να τα επιδείξει στους αρμοδίους υπαλλήλους).  Η απροθυμία αυτή της συμμόρφωσης οφείλεται εν πολλοίς στο γεγονός ότι πολλά ενώτια προκαλούν επιμολύνσεις στην περιοχή του ωτός όπου τοποθετούνται, και στο ότι πολλά ενώτια αποπίπτουν από τα ζώα και χάνονται. Η εναλλακτική λύση τοποθέτησης βώλων σήμανσης στο κεκρύφαλο των ζώων δεν είναι πάντοτε καλύτερη, καθώς σε ορισμένα ζώα (πχ. στις αίγες Σκοπέλου) παρατηρείται συχνά το φαινόμενο αποβολής των βώλων με τις ερυγές. Εξάλλου το κόστος των εμφυτευμάτων (microchip) που χρησιμοποιούνται για την σήμανση των ιπποειδών είναι απαγορευτικό στην περίπτωση των αιγοπροβάτων λόγω του μεγάλου αριθμού των εκτρεφόμενων ζώων σε κάθε ποίμνιο. Επίσης πολλοί κτηνοτρόφοι καθυστερούν να τοποθετήσουν ενώτια στους αμνούς τους, με αποτέλεσμα μετά τον αποθηλασμό τους να καθίσταται δυσχερής η ανεύρεση των μητέρων τους και η αντιστοίχισή τους με τους αποθηλασθέντες αμνούς. Ανασταλτικός επίσης παράγοντας είναι το γεγονός ότι το κόστος αγοράς των ενωτίων το επωμίζεται ο παραγωγός.

Επιπλέον οι περισσότεροι παραγωγοί, λόγω ελλιπούς εκπαίδευσης και ενημέρωσης, είναι αμελείς ως προς την σύνταξη των απαιτούμενων εγγράφων που τους αποστέλλουν οι συνεταιρισμοί τους (π.χ. πιστοποιητικά  επιβάσεων και γεννήσεων αμνοεριφίων κ.α). Εξάλλου ο ατομισμός πολλών εκτροφέων δυσχεραίνει εκ προοιμίου τις συλλογικές προσπάθειες των συνεταιρισμών τους. Η διεκπεραίωση της σχετικής γραφειοκρατίας απαιτεί από τους παραγωγούς να τηρούν κάποια γραπτά στοιχεία (π.χ. των γεννήσεων), και πολλοί εξ αυτών δεν έχουν την εκπαίδευση και την επιμέλεια να αντεπεξέλθουν.

2. Αναγκαιότητα και μέθοδοι  τήρησης γενεαλογικών βιβλίων

Η τήρηση γενεαλογικών βιβλίων είναι απαραίτητη για τον έλεγχο των αποδόσεων των ζώων μίας φυλής και εν συνεχεία για την επιλογή των καλύτερων γεννητόρων και την ελεγχόμενη σύζευξή μεταξύ τους  με απώτερο στόχο τη γενετική βελτίωση της εν λόγω φυλής.

Επίσης η τήρηση γενεαλογικών βιβλίων είναι αναγκαία στην περίπτωση των σπανίων φυλών όπου υφίστανται ποίμνια με μικρούς πληθυσμούς εκτρεφόμενων ζώων, προκειμένου να αποφευχθεί η αιμομιξία. Εναλλακτικός τρόπος αποτροπής της αιμομιξίας είναι η ανταλλαγή αρσενικών γεννητόρων (κριαριών και τράγων) μεταξύ των παραγωγών. Όμως πολλοί κτηνοτρόφοι φοβούμενοι την εισαγωγή λοιμωδών νοσημάτων στο ποίμνιό τους, δεν δέχονται τέτοιου είδους ανταλλαγές.

Η τήρηση γενεαλογικών βιβλίων είναι ορθή μόνο εφόσον γίνονται ελεγχόμενες συζεύξεις των εκτρεφόμενων ζώων. Σίγουρη μέθοδος για τον έλεγχο των συζεύξεων είναι ο συγχρονισμός του οίστρου των θηλυκών ζώων και η υποβολή τους σε τεχνητή σπερματέγχυση νε νωπό σπέρμα. Η μέθοδος αυτή εφαρμόστηκε με επιτυχία στα καραγκούνικά πρόβατα. Όμως το κόστος εφαρμογής της είναι υψηλό, καθώς ο παραγωγός επιβαρύνεται το κόστος αγοράς των σφουγγαριών για το συγχρονισμό του οίστρου και το κόστος εργασίας του σπερματεγχύτη.

Εναλλακτικά χρησιμοποιείται η μέθοδος  του διαχωρισμού των θηλυκών ζώων σε ομάδες και η σύζευξη κάθε ομάδας με διαφορετικό αρσενικό γεννήτορα. Στο πλαίσιο του προηγούμενου προγράμματος χρηματοδότησης, δηλαδή του Μέτρου 5.1, επιδοτείτο η αγορά χωρισμάτων για το σκοπό αυτό. Την εποπτεία των συζεύξεων των ομαδοποιημένων θηλυκών ζώων ασκούσαν οι ελεγκτές των συνεταιρισμών, οι οποίοι στη συνέχεια καταχωρούσαν τα στοιχεία των συζεύξεων σε λογισμικό πρόγραμμα.

Ωστόσο πολλοί κτηνοτρόφοι είναι απρόθυμοι να προβούν σε ομαδοποιήσεις των ζώων τους, διότι αφενός αυξάνεται το κόστος των εργατικών χεριών για να το επιτύχουν και αφετέρου διότι έχουν την πεποίθηση ότι η σύζευξη των θηλυκών τους ζώων με περισσότερους του ενός γεννήτορες θα αυξήσει το ποσοστό γονιμότητάς τους και κατ’ επέκταση το ποσοστό των γεννήσεων. Εξάλλου η εφαρμογή χωρισμάτων είναι ευχερής μόνο σε συνθήκες εντατικής εκτροφής. Επίσης ο έλεγχος των κτηνοτροφικών μονάδων εκ μέρους των επιθεωρητών των συνεταιρισμών και των Κέντρων Γενετικής Βελτίωσης γίνεται κατόπιν προειδοποίησης των κτηνοτρόφων, οι οποίοι συνήθως διαχωρίζουν τα ποίμνια τους την ημέρα της επιθεώρησης και τα ξανασμίγουν αμέσως μετά. Επιπλέον η τήρηση γενεαλογικών στοιχείων είναι δυσχερέστατη στα μικτά ποίμνια όπου συναγελάζονται ζώα διαφορετικών φυλών.

Εν κατακλείδι προκειμένου να επιτύχει ένα πρόγραμμα τήρησης γενεαλογικών στοιχείων μίας φυλής απαιτείται κάποιο άμεσο οικονομικό αντίκρισμα για τους παραγωγούς. Μία λύση είναι η διασύνδεση των αυτοχθόνων φυλών με την παραγωγή από αυτές τοπικών προϊόντων (Π.Ο.Π.), όπως η φέτα. Οι παραγωγοί μπορούν να επιτύχουν καλύτερες τιμές πώλησης των τοπικών προϊόντων τους, εφόσον η διακίνησή τους γίνεται μέσω ομάδων παραγωγών και η διαφήμισή τους ενώπιον του αγοραστικού κοινού δώσει ιδιαίτερη έμφαση στην ποιότητά τους και στις μοναδικές οργανοληπτικές τους ιδιότητες.

Οι αυτόχθονες φυλές έχουν ορισμένα συγκριτικά πλεονεκτήματα έναντι των ξενικών φυλών, όπως η ανθεκτικότητά τους και το μικρό κόστος συντήρησής τους. Οι επιδοτήσεις που δίδονται στους παραγωγούς ζώων  σπανίων φυλών θα πρέπει να καλύπτουν την απώλεια εισοδήματος λόγω των μικρότερων αποδόσεών τους. Μέσω της γενετικής βελτίωσης είναι εφικτή στο μέλλον η αύξηση των αποδόσεών τους. Όμως η εφαρμογή προγραμμάτων γενετικής βελτίωσης θα πρέπει να αποφεύγεται σε φυλές με πληθυσμό κάτω των 3.000-4.000 ζώων, διότι μπορούν να χαθούν πολύτιμα γονίδια και να μειωθεί η γενετική παραλλακτικότητα των φυλών αυτών. Στις περιπτώσεις των σπανίων φυλών συνιστάται αρχικά η βελτίωση των συνθηκών εκτροφής τους (διατροφής, σταυλισμού κ.α). Επίσης θα πρέπει να καθίσταται σαφές ότι η γενετική βελτίωση με στόχο την αύξηση της κρεοπαραγωγής θα μειώσει αναπόφευκτα την γαλακτοπαραγωγή των εκτρεφόμενων ζώων. 

Προτεινόμενες δράσεις της Αμάλθειας στο άμεσο μέλλον

Τα μέλη της Αμάλθειας αποφάνθηκαν ότι απαιτείται η άμεση εφαρμογή προγραμμάτων διάσωσης για τις ακόλουθες φυλές προβάτων:

Ικαρίας (32 ζώα σε ένα κοπάδι), Σαρακατσάνικο (1228 ζώα σε 4 κοπάδια), Άργους (200 ζώα σε 3 κοπάδια), Ζακύνθου (971 ζώα σε 10 κοπάδια), Αγρινίου (860 ζώα σε 4 κοπάδια), Θράκης (200 ζώα σε 1 κοπάδι), Κύμης (850 ζώα σε 12 κοπάδια), Φλώρινας (242 ζώα σε 2 κοπάδια), (βάσει των δεδομένων του καθηγητού κ. Ιωσήφ Μπιζέλη του Γεωπονικού Πανεπιστημίου Αθηνών).

Επίσης διερευνητικά και υποστηριχτικά των εκτροφέων προγράμματα εκτιμήθηκε ότι θα πρέπει να υλοποιηθούν για τις φυλές:

Φυλές αιγών: Καρύστου (35.000 ζώα), Κεφαλληνίας (10.000 ζώα), Ικαρίας (25.000 ζώα που πιθανώς μειώθηκαν προσφάτως σε 2000) (βάσει δεδομένων του κου Βασιλείου Παπά, Γεωπόνου-Ζωοτέχνη)

Βοοειδή: Συκιάς (100-200 ζώα), Κατερίνης (200 ζώα)

Ίπποι: Μεσσαράς, και Φυλές που κάνουν πλαγιοτροχασμό (ραβάνι)