ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Στη Σκύρο ζει από αιώνες ένα μικρόσωμο άλογο, το οποίο έχει συμβάλει σημαντικά στην αγροτική ανάπτυξη και στην πολιτιστική ζωή του νησιού. Τα ιδιαίτερα μορφολογικά χαρακτηριστικά του και η γεωγραφική του απομόνωση στη Σκύρο έχει προσελκύσει το ενδιαφέρον πολλών επιστημόνων διαφόρων ειδικοτήτων.

ΤΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΟΥ ΣΚΥΡΙΑΝΟΥ ΑΛΟΓΟΥ

ΤΑ ΕΞΩΤΕΡΙΚΑ (ΦΑΙΝΟΤΥΠΙΚΑ) ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ

Το ύψος από το ακρώμιο μέχρι το έδαφος του σκυριανού αλόγου κυμαίνεται από 100 έως 120 εκατοστά του μέτρου. Το σωματικό βάρος των ενηλίκων ατόμων είναι κατά μέσο όρο κιλά. Οι σωματικές αναλογίες του σκυριανού αλόγου, παρά το μικρό μέγεθός του, μοιάζουν παρά πολύ με τις αντίστοιχες του μεγαλόσωμου αλόγου. Ανήκει, επομένως και το Σκυριανό άλογο, στο είδος Equus cabalus, αλλά εξαιτίας του μικρού μεγέθους του, θεωρείται ως ξεχωριστή φυλή (ράτσα). Στην καθομιλουμένη χρησιμοποιούμε συνήθως την ονομασία "Σκυριανό αλογάκι".

Το κεφάλι του είναι ευμέγεθες με ευρύ μέτωπο, με μεγάλα έξυπνα μάτια, μεγάλα ρουθούνια και μακριά αυτιά. Πολλά αλογάκια έχουν μια υπόλευκη άλω γύρω από το στόμα τους. Ο λαιμός είναι μυώδης και μακρύς σε σχέση με τον κορμό του σώματος, ενώ το στέρνο είναι στενό. Η χαίτη του είναι πυκνή, μακριά και πλούσια με χρώμα πιο σκούρο από το υπόλοιπο τρίχωμα. Ο κορμός έχει σχήμα σχεδόν τετράγωνο, καθώς οι γλουτοί είναι ισοϋψείς με τους ώμους και το μήκος του σώματος είναι ίσο περίπου με το ύψος ακρωμίου (κυμαίνεται από 90 έως 120 εκατοστά). Τα πόδια είναι λεπτά, γερά και μυώδη και απολήγουν σε μικρές, σκληρές και ωοειδείς οπλές. Η κοιλιά όμως είναι συνήθως μεγάλη, η ράχη καμπυλώνεται ελαφρά, τα ισχία είναι επικλινή, οι ταρσοί συγκλίνουν όπως της αγελάδας και η ουρά εκφύεται χαμηλά, όπως στα γαϊδούρια, είναι πολύ πυκνή και φτάνει ως τη γη. Πολλά άλογα έχουν μία μελανή ράβδωση κατά μήκος της ραχοκοκαλιάς όπως τα γαϊδούρια και μερικά έχουν μελανές ραβδώσεις στα μπροστινά πόδια τους όπως οι ζέβρες.

Το συνηθέστερο χρώμα του τριχώματος των Σκυριανών αλόγων είναι το ορφνό, δηλαδή οι τρίχες του σώματος είναι καστανές, ενώ οι τρίχες της χαίτης, της ουράς και των κατώτερων τμημάτων των ποδιών είναι μαύρες. Περίπου το εν τρίτο των αλόγων της φυλής αυτής έχουν φαιό (ψαρί) χρώμα, δηλαδή το τρίχωμα τους αποτελείται από ανάμικτες λευκές και μελανές τρίχες. Παλαιότερα τα φαιά αλογάκια ήταν σπάνια, αλλά πολλαπλασιάστηκαν τα τελευταία χρόνια γιατί από φαιούς γονείς γεννιούνται πάντοτε φαιά πουλάρια ( το γονίδιο που κληροδοτεί το φαιό χρώμα στους απογόνους επικρατεί). Σπανιότερο είναι το ερυθρό χρώμα, όπου οι τρίχες του τριχώματος είναι ξανθές ή καστανέρυθρες. Ορισμένα νεαρά αλογάκια έχουν ερυθρόφαιο τρίχωμα, όπου οι τρίχες είναι ανάμικτες ερυθρές, μαύρες και λευκές. Συνήθως το ερυθρόφαιο τρίχωμα γίνεται φαιό με την πάροδο της ηλικίας. Ανεξαρτήτως του χρωματισμού του, το τρίχωμα των σκυριανών αλόγων εκ φύσεως δεν είναι λαμπερό.

Πολλά άλογα έχουν λευκές κηλίδες στην κεφαλή τους, ενώ αυτές είναι σπάνιες στα πόδια τους και δεν υπάρχουν σχεδόν ποτέ στον κορμό του σώματος τους. Συνήθως οι λευκές κηλίδες της κεφαλής (π.χ. μήνη, ανθυλλίδα) δεν είναι εκτεταμένες, διότι οι λευκές επιφάνειες του σώματος των αλόγων είναι ευάλωτες στην ηλιακή ακτινοβολία. Τα λευκά σημάδια στον κορμό του σώματος είναι συνήθως επίκτητα, λόγω τραυματισμών από δαγκώματα άλλων αλόγων. Οι οπλές των ποδιών κατά κανόνα είναι μαύρες. Ακόμη και τα φαιά αλογάκια, που έχουν λευκές τρίχες στο τρίχωμά τους, έχουν κατά κανόνα μαύρες οπλές.

ΤΑ ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ

Σύμφωνα με τα διαθέσιμα στοιχεία από τις ελάχιστες συστηματικές εκτροφές σκυριανών αλόγων στην ηπειρωτική Ελλάδα και στη Σκύρο, προκύπτει ότι κατά όρο η κυοφορία των σκυριανών φοράδων διαρκεί 345 ημέρες. Οι περισσότερες φοράδες μπορούν να γεννήσουν ένα πουλάρι κάθε χρόνο, αλλά λόγω του θηλασμού χάνουν σωματικό βάρος και για αυτό είναι προτιμότερο να γεννούν κάθε 2 χρόνια. Κατά κανόνα τα θηλυκά πουλάρια γεννιούνται νωρίτερα από τα αρσενικά, και το βάρος των νεογέννητων πουλαριών κυμαίνεται από 16 έως 25 κιλά. Οι τοκετοί συμβαίνουν κυρίως τους μήνες Μάρτιο έως Ιούνιο. Τα νεαρά άλογα ενηβώνονται (ωριμάζουν σεξουαλικά) συνήθως την επόμενη άνοιξη από τη γέννησή τους, σε ηλικία κατά μέσο όρο 14-15 μηνών, έχοντας αποκτήσει περίπου το 62% του τελικού σωματικού βάρους τους.

Η ΠΡΟΕΛΕΥΣΗ ΤΟΥ ΣΚΥΡΙΑΝΟΥ ΑΛΟΓΟΥ

Κανείς δεν γνωρίζει πότε ακριβώς τα σκυριανά αλογάκια πρωτοεμφανίστηκαν στο νησί της Σκύρου, ούτε υπάρχουν σχετικές γραπτές μαρτυρίες για το θέμα αυτό. Οι απόψεις των επιστημόνων σχετικά με την προέλευση του σκυριανού αλόγου διίστανται, καθώς έχουν διατυπωθεί διάφορες θεωρίες για το ζήτημα αυτό.

ΕΙΝΑΙ ΕΠΙΒΙΩΣΗ ΑΠΟ ΤΟ "ΙΠΠΑΡΙΟΝ";

Υπάρχει μια εσφαλμένη θεωρία, που μοιάζει με θρύλο, πως η φυλή του Σκυριανού αλόγου προέρχεται από ένα μικρόσωμο ιπποειδές με τρία δάκτυλα, στο μέγεθος ζέβρας, που ονομάζεται Ιππάριον. Απολιθώματά του βρέθηκαν στο Πικέρμι (κοντά στην Αθήνα), στην Εύβοια, τη Σάμο και τη Ρόδο. Γι' αυτό το λόγο και τα Σκυριανά άλογα καμιά φορά αναφέρονται και ως "ιππάρια". Ο μόνος λόγος που επιτρέπει το συσχετισμό ανάμεσα στο Ιππάριον και το Σκυριανό φαίνεται να είναι το μικρό τους μέγεθος. Όμως το Ιππάριον δεν ήταν άλογο με τη σημερινή έννοια, δεν ήταν καν ο άμεσος πρόγονος του αλόγου.

Η ΣΧΕΣΗ ΜΕ ΤΟ ΑΛΟΓΟ ΤΑΡΠΑΝ

Ορισμένοι ιππολόγοι (όπως ο Δημητριάδης το 1939 και ο Γιθκόπουλος το 1984) πιστεύουν ότι το Σκυριανό άλογο προήλθε από το άλογο Ταρπάν. Το Ταρπάν ήταν άγριο άλογο που ζούσε σε άγρια κατάσταση στις στέπες της Ανατολικής Ρωσίας μέχρι το 19^ο αιώνα και θεωρείται ο πρόγονος πολλών μικρόσωμων φυλών αλόγων της Ευρώπης. Οι εν λόγω ερευνητές στηρίζουν την θεωρία τους στο γεγονός ότι τα κρανία σκυριανών αλόγων είναι συγκρίσιμα σε μέγεθος και αναλογίες με κρανία των αλόγων Ταρπάν.

Η ΣΧΕΣΗ ΜΕ ΤΑ PONY ΤΗΣ ΒΟΡΕΙΑΣ ΕΥΡΩΠΗΣ

Κάποιοι ερευνητές (όπως ο Δημητριάδης το 1939, ο Copland το 1994 και ο Cothran το 1997) πιστεύουν ότι τα σκυριανά άλογα είναι συγγενείς με ορεσίβιες φυλές μικρόσωμων αλόγων (που επίσης κατάγονται εν μέρει από το άλογο Ταρπάν), τα οποία μετανάστευσαν από την Αρκτική στη Νοτιοανατολική Ευρώπη πριν 100.000 έτη. Για αυτό το λόγο θεωρούν ότι τα σκυριανά αλογάκια έχουν πολλές ομοιότητες με σημερινές φυλές μικρόσωμων αλόγων βόρειο-ευρωπαϊκών κρατών (π..χ Τα Exmoor Ponies της Βρετανίας).

Ορισμένοι εξ αυτών ( π.χ. ο κτηνίατρος Πέτρος Κωνσταντινίδης το 1896) εκφράζουν την άποψη ότι οι μικρόσωμοι ίπποι της Βόρειας Ευρώπης διαδόθηκαν από τις Σκανδιναβικές χώρες και τα Βρετανικά νησιά στα νησιά της Μεσογείου (Σαρδηνία, Κορσική, νησιά του Αιγαίου πελάγους) κατά τους Ρωμαϊκούς χρόνους και ότι διασώζονται σήμερα στη Σκύρο, διότι το νησί αυτό ήταν για αιώνες απομονωμένο από την υπόλοιπη Ελλάδα.

Η ΟΜΟΙΟΤΗΤΑ ΜΕ ΤΑ ΑΛΟΓΑ ΤΟΥ ΠΑΡΘΕΝΩΝΑ

Τα άλογα της Σκύρου παρουσιάζουν εκπληκτική ομοιότητα με εκείνα που είναι σκαλισμένα στη μαρμάρινη ζωοφόρο του Παρθενώνα, που φιλοτέχνησε ο διάσημος γλύπτης Φειδίας.  Το άλογο της Σκύρου και το άλογο της ζωοφόρου του Παρθενώνα έχουν την ίδια ομορφιά και την ίδια σωματική διάπλαση. Όμως η πιο σημαντική ομοιότητα αφορά το μέγεθος.  Τα πόδια των ιππέων της ζωοφόρου κρέμονται κάτω από την κοιλιά του αλόγου στην ίδια περίπου απόσταση όπως και των αναβατών των σημερινών Σκυριανών αλόγων. Αν υποθέσουμε ότι οι ανάγλυφες μορφές των αλόγων της ζωοφόρου ήταν πιστή αναπαράσταση των αλόγων του πέμπτου π.Χ. αιώνα, τότε βάσιμα μπορούμε να υποθέσουμε ότι τα σκυριανά άλογα είναι απόγονοι των αλόγων που ζούσαν στην αρχαία Ελλάδα.

Για να τους δίνεται τέτοια περίοπτη θέση στην πομπή των Παναθηναίων σημαίνει πως τα μικρόσωμα άλογα ήταν διαδεδομένα στην Αττική τον 5ο π.Χ. αιώνα. Την εποχή εκείνη το νησί της Σκύρου είχε ανακηρυχθεί σε δήμο των Αθηναίων και είχε αποικισθεί από κληρούχους της Ραμνούντας, τοποθεσίας πάνω από τον Μαραθώνα.   Ο Γιθκόπουλος (1984) υποστηρίζει ότι οι άποικοι αυτοί εισήγαγαν το σκυριανό αλογάκι στη Σκύρο. Η διαβίωση μικρόσωμων αλόγων στη Ραμψούντα τεκμηριώνεται από αρχαιολογικά ευρήματα, καθώς κοντά στο Μαραθώνα, σε θολωτό τάφο της Μυκηναϊκής εποχής, έχουν βρεθεί οι σκελετοί δυο μικροκαμωμένων αλόγων.

Η ΧΡΗΣΙΜΟΤΗΤΑ ΣΤΟ ΠΑΡΕΛΘΟΝ

ΓΕΩΡΓΙΚΕΣ ΕΡΓΑΣΙΕΣ

Το βορειοδυτικό κομμάτι της Σκύρου είναι σχεδόν επίπεδο, ένας γόνιμος κάμπος με πευκοδάσος και πολύ νερό, αντίθετα, το νοτιοανατολικό τμήμα του νησιού είναι πετρώδες, και κακοτράχαλο και γι αυτό οι Σκυριανοί το λένε "Βουνό", παρότι το υψόμετρό του δεν είναι υψηλό (δεν υπερβαίνει τα 792 μέτρα). Το Βουνό χρησιμεύει μόνο ως βοσκότοπος, καθώς το έδαφός του είναι άγονο. Τα δύο τμήματα του νησιού ενώνονται με ένα ισθμό, κοντά στον οποίο υπάρχει μια πηγή ονόματι «Νύφη».

Τα άλογα ξεχειμώνιαζαν στο Βουνό, όπου τουλάχιστον δεν είχαν να αντιμετωπίσουν φυσικούς εχθρούς, καθώς δεν διαβιούν στο νησί άγρια σαρκοβόρα ζώα (π.χ. λύκοι, τσακάλια, αλεπούδες). Το Σκυριανό άλογο περνούσε το χειμώνα στο Βουνό, μαζί με τα αιγοπρόβατα του νησιού, από τα πρωτοβρόχια του φθινοπώρου μέχρι αργά την άνοιξη, πριν από την εποχή που άρχιζε το αλώνισμα. Κατά τη διάρκεια της περιόδου αυτής, λόγω των τοπικών βροχοπτώσεων, οι βοσκότοποι στο Βουνό προσέφεραν στα αλογάκια αρκετή τροφή για να επιβιώσουν, μολονότι είχαν να αντιμετωπίσουν αντίξοες καιρικές συνθήκες, όπως καταιγίδες και ανεμοθύελλες.

Αντιθέτως το καλοκαίρι, λόγω της ξηρασίας και της λειψυδρίας, οι βοσκές και οι λιμνούλες του Βουνού ξεραίνονταν. Το τέλος της άνοιξης, όταν δεν έβρεχε πια, τα αλογάκια και τα πουλάρια τους που είχαν γεννηθεί μέχρι το Μάιο κατέβαιναν για να ξεδιψάσουν στην πηγή Νύφη. Η πηγή "Νύφη" (προφανώς παραφθορά παλιότερης ονομασίας, πηγή των "Νυμφών") είναι η κοντινότερη πηγή στο Βουνό.

Η ξηρασία του Βουνού συνέπιπτε με την εποχή που γινόταν το αλώνισμα. Την εποχή πριν τη δεκαετία του ’60 οι κάτοικοι του νησιού καλλιεργούσαν στις εύφορες περιοχές του σιτηρά (π.χ. σιτάρι, κριθάρι). Κάθε γεωργός γνώριζε τα δικά του άλογα στο Βουνό και τα ξεχώριζε από ιδιαίτερα χαρακτηριστικά ή από σημάδια στο αυτί τους. Η παραποίηση των σημαδιών αυτών θεωρείτο ζωοκλοπή. Οι ιδιοκτήτες των αλόγων παραφύλαγαν στην πηγή Νύφη για να τα συλλάβουν με θηλιές και να τα οδηγήσουν στο αλώνι. Εκεί τα έζευαν ανά πεντάδες ή δεκάδες με ένα μακρύ σχοινί γύρω από τον τράχηλό τους σε μυλόπετρες, οι οποίες έλιωναν τα στάχυα των σιτηρών προκειμένου να διαχωριστεί το άχυρο απ' τον καρπό.  Το ζέψιμο γινόταν με τέτοιο τρόπο, ώστε όλα τα αλογάκια να είναι δεμένα με το ίδιο σχοινί και τα λύνονται ταυτόχρονα με ένα απλό τράβηγμα του σχοινιού από τον ιδιοκτήτη τους. Με δύο ακόμη σχοινιά έζευαν τα άλογα που ήταν στη άκρη και στο κέντρο του ζυγού, ώστε να συντονίζονται οι κινήσεις τους για την περιστροφή των μυλόπετρων. Συνήθως το αλώνισμα γινόταν τις πρωινές ώρες και τις απογευματινές ώρες, λόγω της μεσημεριανής ζέστης.

Αφού τα άλογα χρησιμοποιούνταν στο αλώνισμα, δηλαδή παρήγαγαν έργο, ήταν χρήσιμα και οι γεωργοί τα πρόσεχαν και τα τάιζαν με σανό. Επίσης έτρωγαν τα υπολείμματα του κοσκινίσματος και μπορούσαν και να βοσκήσουν τα χλωρά αγριόχορτα στα λιβάδια κοντά στο αλώνι.   Η δουλειά τους διαρκούσε από σαράντα ως πενήντα μέρες, ανάλογα με τη σοδειά. Μετά το τέλος του αλωνίσματος και τις γιορτές του Αυγούστου, τα άλογα γύριζαν στο Βουνό αρχές Σεπτεμβρίου, καλοταϊσμένα, έτοιμα ν' αντιμετωπίσουν το χειμώνα.

ΑΛΛΕΣ ΕΡΓΑΣΙΕΣ

Σύμφωνα με μαρτυρίες των γεροντότερων κατοίκων του νησιού, τα αλογάκια τα χρησιμοποιούσαν για υποζύγια λόγω της μεγάλης ελκτικής τους ικανότητας. Προτού να αντικατασταθούν από τα αυτοκίνητα, τα αλογάκια ήταν το πιο αποτελεσματικό μέσο μεταφοράς αγαθών και προσώπων στο νησί, διότι έχουν μεγάλη σωματική δύναμη, ευστάθεια στα κακοτράχαλα μονοπάτια, ήπιο χαρακτήρα και. καθότι λιτοδίαιτα, έχουν μικρό κόστος συντήρησης.

ΓΙΟΡΤΕΣ ΚΑΙ ΙΠΠΟΔΡΟΜΙΕΣ

Μετά τον δεκαπενταύγουστο, όταν τέλειωνε το αλώνισμα κι ερχόταν ο καιρός για να γυρίσουν τα άλογα στο Βουνό, στην παραλία οργανώνονταν ιπποδρομίες. Έφηβοι και αγόρια συνήθιζαν ν' αγωνίζονται πάνω στα άλογα χωρίς σέλες και αναβολείς. Την 29^η Ιουνίου, των Αγίων Αποστόλων, την 1^η Αυγούστου, στο πλαίσιο των εορταστικών εκδηλώσεων του δεκαπενταύγουστου και την 2^η Σεπτεμβρίου, του Αγίου Μάμα, πήγαιναν με τα άλογα σ' ένα εκκλησάκι κάπου δυο ώρες δρόμο από το χωριό. Εκεί πανηγύριζαν, έψηναν αρνιά στη σούβλα και το απόγευμα επέστρεφαν καβάλα, στολισμένοι με λουλούδια. Περνούσαν τον κεντρικό δρόμο του χωριού τραβώντας για το μοναστήρι του Άη Γιώργη, χτισμένο δίπλα στο Κάστρο, που δεσπόζει από ψηλά σ' όλη την περιοχή, ενώ τους ακολουθούσε ένα πλήθος από συγγενείς και φίλους.

Ύστερα κατηφόριζαν στον τόπο που είχε οριστεί ως ιππόδρομος και άρχιζαν οι αγώνες. Παιδιά και έφηβοι έτρεχαν πρώτα μια σειρά κούρσες με έξι περίπου άλογα στην καθεμιά. Στην εκκίνηση οι αναβάτες στέκονταν στο πλευρό του αλόγου τους, και μόλις δινόταν το σινιάλο για να ξεκινήσουν, ανέβαιναν γρήγορα στη ράχη του. Οι αναβάτες οδηγούσαν το άλογό τους χωρίς σέλα και αναβολείς και κρατιόνταν πάνω του σφίγγοντας τις γάμπες τους κάτω απ' την κοιλιά του ζώου. Οι τρεις πρώτοι από κάθε αγώνισμα ξανάτρεχαν στην τελική κούρσα και οι νικητές κέρδιζαν ένα χρηματικό έπαθλο, που το μοιράζονταν με τον ιδιοκτήτη, αν το ζώο δεν ήταν δικό τους. Οι κάτοικοι του χωριού περίμεναν ανυπόμονοι στο τέρμα και όλοι γιόρταζαν τις ιπποδρομίες αυτές με πανηγυρικές εκδηλώσεις.

Συνήθως η επιστροφή των αλόγων στο Βουνό συνέπιπτε με τη γιορτή του Αγίου Μάμα, που γινόταν σε ένα μικρό εκκλησάκι στη είσοδο του Βουνού. Σύμφωνα με τη παράδοση, την ημέρα της εορτής του Αγίου Μάμα διεξάγονταν ιπποδρομίες και στη συνέχεια οι αναβάτες άφηνα τα άλογα ελεύθερα για να αναχωρήσουν για το Βουνό.

ΣΗΜΕΡΙΝΗ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ

Η ΔΙΑΒΙΩΣΗ ΤΩΝ ΑΛΟΓΩΝ ΣΤΟ ΒΟΥΝΟ

Πολλά άλογα εξακολουθούν να ζουν ελεύθερα στην περιοχή Βουνό όπου ισχύει το εθιμικό δίκαιο της ελεύθερης χρήσης των βοσκοτόπων συνολικής έκτασης 35.000 στρεμμάτων, που είναι ιδιοκτησία της Ιεράς Μονής Μεγίστης Λαύρας. Μέρος της περιοχής έχει ενταχθεί στο εθνικό δίκτυο NATURA 2000 ως περιοχή ιδιαιτέρου φυσικού κάλους με ονομασία: «όρος Κοχύλας».

Στο βουνό ζουν σε αγέλες με αρχηγό έναν επιβήτορα και 5-7 θηλυκά με τα μικρά τους. Κάθε αγέλη έχει το δικό της λημέρι σε κάποια πλατώματα του Βουνού. Η αγέλη σχηματίζεται συνήθως από άλογα που ήταν μαζί από τον καιρό που γεννήθηκαν, που είχαν την ίδια μάνα ή τον ίδιο πατέρα ή προέρχονταν από τον ίδιο στάβλο. Οι νεαροί επιβήτορες που δεν έχουν δικό τους χαρέμι, συχνά σχηματίζουν αγέλη με άλλα αρσενικά άλογα ή περιφέρονται μόνα τους στο Βουνό. Κάθε αγέλη κινείται στη δική της περιοχή, που, κατά τα φαινόμενα, νέμεται κατά αποκλειστικότητα.

Τα άλογα στο Βουνό τρέφονται με αγριόχορτα, αλλά και θαμνώδη φυτά, όπως το θυμάρι, καθώς και φύλλα που πέφτουν απ' τις αγριελιές, τους σφενδάμους και τις βελανιδιές. Το χειμώνα αν δεν πέσει πολύ χιόνι και δεν κάνει μεγάλη παγωνιά, τα πιο πολλά επιβιώνουν. Την άνοιξη και το καλοκαίρι βόσκουν σχεδόν όλη μέρα, για να καλύψουν τις θρεπτικές ανάγκες τους με τη διαθέσιμη βοσκή, κάνοντας μικρά διαλείμματα για να αναπαυθούν. Σε περιόδους μεγάλης ξηρασίας τρώνε ό,τι βρουν, ακόμα κι αγκάθια και κλαδιά, κόβουν με τα δόντια φλούδες από τα δένδρα και τις τρώνε. Συχνά παρατηρείται το φαινόμενο να μασούν τις χαίτες και τις ουρές τους, επειδή το ασβεστολιθικό έδαφος του Βουνού είναι ελλιπές σε φωσφόρο. Συνήθως δεν καταφεύγουν στη σκιά παρακείμενων δέντρων, καθώς δεν φαίνεται να ενοχλούνται από τον ήλιο και τη ζέστη. Μία φορά την ημέρα πηγαίνουν στις πιο κοντινές λιμνούλες για να πιουν νερό. Οι περισσότερες από αυτές είναι φυσικές στεγανές κοιλότητες του εδάφους που γεμίζουν το χειμώνα με όμβρια ύδατα, αλλά το καλοκαίρι σταδιακά στερεύουν λόγω της ξηρασίας.

Τους θερινούς μήνες, όταν η βοσκή και το νερό εξαντλούνται, τα αλογάκια κατεβαίνουν από το Βουνό στα κτήματα των Σκυριανών για να βρουν τροφή και να ξεδιψάσουν. Συνήθως μετακινούνται κατά τη διάρκεια της νύκτας, προκαλώντας καμιά φορά τροχαία ατυχήματα. Επίσης προκαλούν ζημιές στα σπαρτά και γι’ αυτό οι γεωργοί ειδοποιούν τους ιδιοκτήτες τους να τα απομακρύνουν από τις καλλιέργειές τους.

Ο ΚΙΝΔΥΝΟΣ ΕΞΑΦΑΝΙΣΗΣ – ΟΙ ΑΙΤΙΕΣ

Το σύστημα διαχείρισης που ίσχυε παλιότερα και εξασφάλιζε την ανέξοδη διατήρηση των αλόγων για τους ιδιοκτήτες. Βέβαια τους βαρείς χειμώνες στο Βουνό υπήρχαν απώλειες. Τα αλογάκια σ' αυτή την περιοχή υπέφεραν πραγματικά. Πολλά πουλάρια πέθαιναν λόγω της κακοκαιρίας και της έλλειψης τροφής. Αυτές οι απώλειες δεν αναπληρώνονταν από την αναπαραγωγή, γι' αυτό και συνεχώς ο αριθμός των αλόγων μειώθηκε σταδιακά.

Τις τελευταίες δεκαετίες το Σκυριανό άλογο κινδυνεύει να εξαφανιστεί. Άλλοτε στη Σκύρο καλλιεργούσαν περισσότερη έκταση γης και τα άλογα είχαν επαρκή τροφή ύστερα από το αλώνισμα το καλοκαίρι για να μπορέσουν να αντέξουν το χειμώνα. Οι λόγοι που επιτάχυναν αυτή τη μείωση του αριθμού των αλόγων σε σημείο που η φυλή πραγματικά να απειλείται με εξαφάνιση είναι οι ακόλουθοι:

α) Η εκμηχάνιση της γεωργίας.

Η εκμηχάνιση των καλλιεργειών έχει σαν συνέπεια και τη χρησιμοποίηση της θεριζοαλωνιστικής μηχανής. Η οικονομία σε χρόνο, η εξοικονόμηση ανθρώπινης εργασίας και η αύξηση της παραγωγής, ήταν αρκετά για να περάσουν τα άλογα στο περιθώριο όσον αφορά το αλώνισμα. Και για μεταφορές ως υποζύγια προτιμήθηκαν τα οικονομικότερα σε τροφή, γαϊδούρια.

β) Η έλλειψη κινήτρων για τους ιδιοκτήτες.

Από τη στιγμή που το αλογάκι έπαυσε να είναι χρήσιμο για τους καλλιεργητές, η συντήρησή του, έστω και για τους λίγους καλοκαιρινούς μήνες που το Βουνό ξεραίνεται, έπαψε να είναι συμφέρουσα. Οι άνθρωποι δεν νοιάζονταν για τα άλογα που δεν τους χρειάζονταν. Είναι ένα "στόμα που τρώει χωρίς να δίνει", όπως έλεγαν οι ντόπιοι. Ενδεικτικό είναι το γεγονός ότι το έτος 1997 μόνο 54 αλογάκια είχαν ονόματα και ήταν αναγνωρίσιμα από τους ιδιοκτήτες τους (Κωστάρας, 1997). Τα άλογα παρέμεναν στο Βουνό όλο το χρόνο, όπου το χειμώνα, υποσιτισμένα και αδύνατα, υπέκυπταν στο κρύο και την πείνα. Εξάλλου η αναπαραγωγή των αλόγων στο Βουνό γινόταν ανεξέλεγκτα. Το έτος 1997 η πατρότητα ήταν γνωστή μόνο για 8 αλογάκια και η μητρότητα για 40 αλογάκια (Κωστάρας, 1997).

γ) Η υπερβόσκηση.

Η Σκύρος είναι κτηνοτροφικό νησί. Στην περιοχή Βουνό, έκτασης 38.000 στρεμμάτων, ζουν περίπου 35.000 αιγοπρόβατα, που σημαίνει ότι η πυκνότητα βόσκησης είναι 2,04 στρέμματα ανά ζώο. Τα χιλιάδες γίδια και πρόβατα της Σκύρου είναι ανταγωνιστικά ως προς το άλογο. Όλα τα αιγοπρόβατα του νησιού ζουν ελεύθερα και πολλά από αυτά βόσκουν στο Βουνό. Λόγω της εντατικής βόσκησης, μοιραία λιγόστεψε σημαντικά η διαθέσιμη τροφή για τα άλογα με αποτέλεσμα αυτά να υποσιτίζονται και το καλοκαίρι. Τα τελευταία χρόνια η κατάσταση έχει επιδεινωθεί από την επίδραση πρόσθετων παραγόντων:

1) Η επιδότηση των αιγοπροβάτων από την Ευρωπαϊκή Ένωση, κατά κεφαλήν, αύξησε υπερβολικά τον αριθμό των αιγοπροβάτων με αποτέλεσμα την υπερβόσκηση και υποβάθμιση των βοσκότοπων και τη διάβρωση του εδάφους. Επιπλέον οι κτηνοτρόφοι θεωρούν τα αλογάκια ως απειλή για τα εισοδήματά τους, διότι επικρατεί η εσφαλμένη αντίληψη ότι ένα αλογάκι καταναλώνει τροφή όσο 40 αιγοπρόβατα.

2) Επιπλέον στο Βουνό δεν υπάρχει καθόλου νερό. Δεν υπάρχει καμία πηγή, καμία φυσική υδαταποθήκη. Τελευταία τη δεκαετία του ’80 πραγματοποιήθηκε εκεί ένα αξιόλογο έργο από το Δήμο Σκύρου. Μεταφέρθηκε νερό με σωλήνες και με συνεχή φυσική ροή. Κατά διαστήματα υπάρχουν ποτίστρες που γεμίζουν αυτόματα με νερό, όταν τα αιγοπρόβατα και τα άλογα το πιουν.

γ)Απαγόρευση εξαγωγής αλόγων εκτός της Σκύρου

Τα θηλυκά άλογα δεν επιτρέπεται να πωληθούν εκτός Σκύρου, όπου υπάρχει ζήτηση και υψηλές τιμές, λόγω του ισχύοντος αναχρονιστικού νόμου 1360/1942 περί απαγόρευσης εξαγωγής τους. Η έξοδος των αρσενικών αλόγων επιτρέπεται με ειδική άδεια από τον Νομάρχη Ευβοίας, με στόχο να υπάρξει ένα οικονομικό κίνητρο στους ιπποτρόφους της Σκύρου να αναπαράγουν τα άλογά τους.

Το αποτέλεσμα αυτού του καθεστώτος είναι ότι οι καλύτεροι επιβήτορες πωλούνται εκτός του νησιού, διότι δεν υφίσταται πρόγραμμα επιλογής των καλύτερων γεννητόρων και ελεγχόμενων διασταυρώσεων μεταξύ τους. Με τον τρόπο αυτό το γενετικό υλικό των εξαγόμενων από τη Σκύρο επιβητόρων χάνεται, καθώς συνήθως δεν υπάρχουν θηλυκά άλογα για να ζευγαρώσουν στα μέρη όπου μεταβαίνουν. Παράλληλα οι φοράδες ζευγαρώνουν με τους εναπομείναντες, χειρότερης ποιότητας, επιβήτορες στη Σκύρο. Επίσης, καθώς απαγορεύεται η έξοδος των θηλυκών αλόγων εκτός Σκύρου, δεν είναι εφικτή η δημιουργία πυρήνων εκτροφής σκυριανών αλόγων σε άλλα μέρη της Ελλάδας και η πληθυσμιακή αύξηση της φυλής.

Η ελεγχόμενη από τον Δήμο και την Νομαρχία εξαγωγή θηλυκών και αρσενικών, πάντα βέβαια με την προϋπόθεση ότι ο αγοραστής μπορεί να εξασφαλίσει την ευζωία των αλόγων, σε συνδυασμό με την τήρηση μητρώου των αλόγων στην Σκύρο από το νεοσυσταθέν σωματείο ιπποτρόφων ««Ένωση μικρόσωμης φυλής αλόγων Σκύρου» θα έλυνε πολλά προβλήματα.

δ) Διασταύρωση με γαϊδούρια

Ανέκαθεν κάποιοι ιππότροφοι ζευγάρωσαν τα άλογά τους με γαϊδούρια, για να αποκτήσουν μουλάρια, τα οποία είναι εμπορεύσιμα και εξαγώγιμα από τη Σκύρο σε κάθε περίπτωση. Αντιθέτως, από την αναπαραγωγή των σκυριανών αλόγων μεταξύ τους γεννιούνται θηλυκά πουλάρια, με συχνότητα 50%, τα οποία απαγορεύεται να πωληθούν εκτός του νησιού και ως εκ τούτου έχουν χαμηλή εμπορικά αξία.

Εξάλλου, στην περιοχή του Βουνού πολλοί κάτοικοι τα τελευταία χρόνια εγκατέλειψαν αδέσποτα πολλά από τα γαϊδούρια τους. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα τα τελευταία χρόνια να γεννιούνται πολλά μουλάρια αντί για πουλάρια λόγω των διασταυρώσεων μεταξύ γαϊδάρων και φοράδων. Οι γεννήσεις αλόγων στο Βουνό το 2002 ήταν μόλις 7, ενώ το 2003 αυξήθηκαν στις 10, το 2004 παρέμεναν στις 11, ενώ το 2005 μειώθηκαν στις 5.

ε) Καμία ουσιαστική οικονομική ενίσχυση προς τους ιδιοκτήτες των αλόγων

Μέχρι το 2002 υπήρχε η μικρή επιδότηση των 40.000 δρχ. ανά άλογο, αλλά η καθυστέρηση των πληρωμών προκάλεσε τη δυσανασχέτηση των κατοίκων. Το νέο πρόγραμμα (Μέτρο 3.7) του Υπουργείου Γεωργίας, που ίσχυσε μέχρι το 2006, για ενίσχυση ντόπιων (εγχώριων) φυλών ζώων που απειλούνται με εξαφάνιση επιδοτεί το κάθε ενήλικο άλογο με το ποσό των 475,00€ ετησίως. Όμως η οικονομική ενίσχυση αυτή δεν απέδωσε τα αναμενόμενα γιατί:

1ο Είναι απαραίτητο οι ιδιοκτήτες να έχουν μισθωτήρια βοσκότοπων (σε αναλογία 1 αλογάκι ανά 10 στρέμματα…), αλλά σχεδόν όλοι δεν έχουν τέτοια μισθωτήρια, γιατί σύμφωνα με το τοπικό εθιμικό δίκαιο η βόσκηση των αλόγων τους στο Βουνό είναι ελεύθερη και δωρεάν.

2ο Το πρόγραμμα (Μέτρο 3.7) προϋποθέτει για τους ιδιοκτήτες των θηλυκών δύο γεννήσεις στην πενταετία και για τους ιδιοκτήτες αρσενικών τουλάχιστον 1 επίβαση (ζευγάρωμα). Σε άλογα που ζουν και αναπαράγονται ελεύθερα σε αγέλες είναι αδύνατον να γίνει ελεγχόμενη αναπαραγωγή ώστε να λαμβάνουν οι ιδιοκτήτες την επιδότηση.

στ) Έλλειψη υποδομών και κτηνιάτρου

Άλλο δευτερογενές αποτέλεσμα της ασύμφορου εκτροφής των αλόγων ήταν η εγκατάλειψη των υποδομών που χρησιμοποιούνταν απ' το άλογο, όπως οι στάβλοι και οι χώροι επιβάσεων. Επίσης αισθητή είναι η έλλειψη κτηνιάτρου στο νησί. Λόγω της γεωγραφικής απομόνωσης και της κτηνοτροφικής παραγωγής του νησιού, θα ανέμεινε κανείς ότι θα υπήρχε αγροτικό κτηνιατρείο στη Σκύρο, αλλά παραδόξως δεν υφίσταται.

ζ) Εγκατάσταση ανεμογεννητριών

Πρόσφατα σχεδιάζεται η τοποθέτηση στην περιοχή του Βουνού ενός «δάσους» ανεμογεννητριών. Η προώθηση των εναλλακτικών μορφών ενέργειας είναι απαραίτητη αλλά στο βαθμό που δεν ανατρέπεται η οικολογική ισορροπία ευάλωτων οικοσυστημάτων, όπως αυτό του όρους Κόχυλα.

Από τα ανωτέρω προκύπτει ότι ενώ ασκείται ισχυρή πίεση στους κατοίκους της Σκύρου να συνεχίσουν την αναπαραγωγή και εκτροφή των σκυριανών αλόγων από τις αρχές και τους απανταχού οικολόγους και επιστήμονες, δεν δίδονται από την άλλη πλευρά στους ιπποτρόφους ισχυρά οικονομικά κίνητρα για τη διάσωση της φυλής αυτής που είναι συνυφασμένη με την πολιτιστική μας κληρονομιά.

ΟΙ ΠΡΩΤΕΣ ΠΡΟΣΠΑΘΕΙΕΣ ΔΙΑΣΩΣΗΣ

Λέγεται πως τον καιρό της Επανάστασης του '21 εξήχθησαν απ' το νησί 5000 ως 7000 άλογα, για τις ανάγκες του Αγώνα. Σύμφωνα με τον κτηνίατρο Πέτρο Κωνσταντινίδη, ο οποίος επισκέφτηκε το νησί το έτος 1896, τα αλογάκια την εποχή εκείνη δεν υπερέβαιναν τα 2.000 άτομα. Τον προηγούμενο αιώνα πρέπει το χειμώνα να ζούσαν στο Βουνό εκατοντάδες αλογάκια.

Με την λαθραία εξαγωγή πολλών αλόγων από το νησί, και το θάνατο πολλών άλλων λόγω αντίξοων συνθηκών στο Βουνό, το 1970 ο αριθμός τους είχε μειωθεί από 2.000, που ήταν στις αρχές του αιώνα, σε 130 ή 140.  Σε απογραφή του 1996 ο πληθυσμός τους στη Σκύρο ανέρχονταν μόλις σε 111 ενήλικα άτομα, εκ των οποίων 37 ήταν αρσενικά και 74 θηλυκά, (Κωστάρας, 1997).

Σήμερα ο αριθμός τους υπολογίζεται γύρω στα 200 συνολικά σε όλη την Ελλάδα. Ο μεγαλύτερος πληθυσμός εξακολουθεί να διαβιεί στη Σκύρο (107 αλογάκια), ενώ μικρότεροι πληθυσμοί εκτρέφονται σε άλλες περιοχές της χώρας. Συγκεκριμένα στο Αγρόκτημα του Τμήματος Ζωικής Παραγωγής του ΑΠΘ εκτρέφονται 26 αλογάκια, στο κτήμα της κ. Σύλβια Δημητριάδη-Steen στην Κέρκυρα 21 αλογάκια, στο κτήμα του κ. Καούνα Αχιλλέα στη Λάρισα περίπου 20 αλογάκια, στο οικολογικό αγρόκτημα του κ. Δήμου Δημητρίου στα Τρίκαλα περίπου 10 αλογάκια, και στο αγροτουριστικό αγρόκτημα «Αμφίκαια» του κ. Μώρου, στην Αμφίκλεια στους πρόποδες του Παρνασσού, μερικά αλογάκια).

Ο Αγροτικός Ιππικός Όμιλος που ιδρύθηκε παλαιότερα στη Σκύρο, προσπάθησε να αναζωπυρώσει το ενδιαφέρον των κατοίκων για τα άλογα. Οι ιπποδρομίες που είχαν σταματήσει από το 1860 αναβίωσαν το 1957. Για πολλά χρόνια οργανώνονταν εκθέσεις ίππων όπου η κυβέρνηση έδινε ένα ποσό στους ιδιοκτήτες των ζώων. Αργότερα άρχισαν να γίνονται ιπποδρομίες ταυτόχρονα με την έκθεση.    Όμως τα τελευταία χρόνια οι εκδηλώσεις έχουν ατονήσει.

Το άλογο της Σκύρου έχει ενταχθεί στον Κανονισμό ΕΟΚ 2078/92 «περί διατήρησης σπανίων ειδών αγροτικών ζώων» λόγω της σπανιότητάς του, και κάθε ιδιοκτήτης σκυριανού αλόγου δικαιούται επιδότησης βάσει προγραμμάτων του Υπουργείου Γεωργίας. Ωστόσο πολλοί ιδιοκτήτες δυστυχώς δεν πληρούν τις τυπικές προϋποθέσεις για να λάβουν τέτοιες επιδοτήσεις, όπως προαναφέρθηκε.

Ο Δήμος Σκύρου, σε συνεργασία με τη Νομαρχία Ευβοίας και το Υπουργείο Γεωργίας, περιέφραξε το 2000 δημοτική έκταση 150 περίπου στρεμμάτων στην θέση Στόμα Μαλά, με σκοπό να γίνει εκεί κέντρο αναπαραγωγής σκυριανών αλόγων. Εκεί ο Δήμος προτίθεται να φιλοξενεί 3 αρσενικά και 15 θηλυκά άλογα, τα πιο αντιπροσωπευτικά της φυλής, όπου θα εφαρμοστεί πρόγραμμα ελεγχόμενης αναπαραγωγής. Ο Δήμος Σκύρου έχει εκπονήσει τις απαιτούμενες μελέτες, ώστε να χρηματοδοτηθεί το έργο από το πρόγραμμα Ο.ΠΑ.Α.Χ. της Περιφέρειας Στερεάς Ελλάδας. Επίσης, σε συνεργασία με τον Δήμο Σκύρου, επιστήμονες από το Πανεπιστήμιο της πόλης Gembloux του Βελγίου εξέτασαν το DNA των αλόγων του νησιού, το έτος 2006, για να διαπιστώσουν τον βαθμό αιμομιξίας του πληθυσμού τους.

Η ΕΝΩΣΗ ΜΙΚΡΟΣΩΜΗΣ ΦΥΛΗΣ ΑΛΟΓΩΝ ΣΚΥΡΟΥ

Το 2006, 26 ιδιοκτήτες των σκυριανών αλόγων δημιούργησαν Σωματείο με την επωνυμία «Ένωση μικρόσωμης φυλής αλόγων Σκύρου» με σκοπό την διατήρηση, την προστασία και την ευζωία των σκυριανών αλόγων.

Πρόσφατα το Υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων (τέως Υπουργείο Γεωργίας), ενέκρινε την ένταξη του Σωματείου αυτού σε κοινοτικό πρόγραμμα (Μέτρο 5.1). Βάσει του προγράμματος αυτού, το Σωματείο χρηματοδοτείται για να καταγράψει και να τηρεί γενεαλογικό βιβλίο για όλα τα σκυριανά αλογάκια της Ελλάδας.

Φέτος, ήδη από το Φεβρουάριο, έχει ξεκινήσει η προσπάθεια πλήρους απογραφής και καταγραφή των σκυριανών αλόγων σε μητρώο και γενεαλογικό βιβλίο, από ειδικό συνεργείο του Σωματείου, χάριν στη χρηματοδότηση του Μέτρου 5.1. Στο πλαίσιο της απογραφής καταγράφονται όλα τα ατομικά και μορφολογικά χαρακτηριστικά κάθε αλόγου (ηλικία, φύλο, χρώμα, λευκές κηλίδες κ.α.), γίνονται σωματομετρήσεις για την εκτίμηση της σωματικής του διάπλασης, και εμφυτεύεται microchip σε κάθε άλογο, ώστε να είναι ευχερής η αναγνώρισή της ταυτότητάς του στο μέλλον.

Επίσης λαμβάνεται δείγμα τριχών από κάθε άλογο, με το οποίο θα γίνουν εξετάσεις DNA (γενετικού υλικού) στο Roslin Institute του Εδιμβούργου. Με τις εξετάσεις αυτές οι γενετιστές θα ελέγξουν την πατρότητα των αλόγων (που συνήθως λόγω της μη ελεγχόμενης αναπαραγωγής είναι άγνωστη) και θα διαπιστώσουν το βαθμό συγγένειας των καταγεγραμμένων αλόγων. Τα στοιχεία αυτά θα χρησιμεύσουν για την κατάρτιση του γενεαλογικού βιβλίου που τηρεί το Σωματείο.

Με βάση το μητρώο και το γενεαλογικό βιβλίο, το Σωματείο, θα μπορέσει ως Φορέας Παραγωγών των σκυριανών αλόγων, να ασκήσει και άλλες αρμοδιότητες όπως η έκδοση πιστοποιητικών αυθεντικότητας για τα σκυριανά αλογάκια, η διαχείριση του βιότοπου του αλόγου, η εκχώρηση αδειών εξαγωγής απ' το νησί σε συνεργασία με το Νομάρχη Ευβοίας.

ΔΥΝΑΤΟΤΗΤΕΣ ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗΣ

Τα σκυριανά αλογάκια έχουν μεγάλη ευστάθεια, είναι ρωμαλέα σε σχέση με το ανάστημά τους, ανθεκτικά στα παράσιτα του πεπτικού συστήματος (σκουλήκια) και στις αντίξοες καιρικές συνθήκες και το πεπτικό τους σύστημα αξιοποιεί ακόμη και τροφές χαμηλής θρεπτικής αξίας. Οι οπλές τους φθείρονται φυσιολογικά με το βάδισμα και τον καλπασμό και δεν απαιτείται η πετάλωσή τους. Η προσδόκιμη διάρκεια ζωής τους υπερβαίνει τα 25 έτη. Παράλληλα έχουν υψηλή ευφυΐα και ήπιο χαρακτήρα. Επομένως αβίαστα συμπεραίνεται ότι το κόστος διαβίωσης και συντήρησής τους είναι χαμηλό.

Ωστόσο, η παραδοσιακή εκτροφή με χαρακτηριστικό τις ελεύθερες επιβάσεις στο Βουνό δεν μπορεί να εφαρμοστεί για την παραγωγή εμπορεύσιμων αλόγων. Αντιθέτως η ημιεκτατική εκτροφή με τα σταβλισμένα ζώα και τις ελεγχόμενες επιβάσεις μπορεί να οδηγήσει στην παραγωγή εμπορεύσιμων ζώων με ικανοποιητικό ρυθμό. Η επανένταξη του Σκυριανού Αλόγου στον κοινωνικό ιστό της Σκύρου είναι εφικτή μέσω δραστηριοτήτων όπως, ο ιππικός τουρισμός, η θεραπευτική ιππασία ιδιαίτερα με τα μικρά παιδιά που έχουν κινητική αναπηρία, η διενέργεια ιπποδρομιών και επιδείξεων.

Το Σκυριανό άλογο είναι πολύ φιλικό με τα παιδιά, και εξάλλου λόγω του μεγέθους του, τα παιδιά είναι οι ιδανικοί αναβάτες του. Θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί για ιππασία παιδιών και εφήβων, γιατί έχει εξαιρετικά σίγουρο βάδισμα και μεγάλη αντοχή. Ήδη στην εκτροφή της κας Σύλβια Δημητριάδη-Steen στην Κέρκυρα τα αλογάκια χρησιμοποιούνται με μεγάλη επιτυχία για παιδική ιππασία. Ακόμη μπορεί μεταφέρει ενήλικες πάνω σε αμαξάκι, γιατί έχει μεγάλη ελκτική ικανότητα.

Η αύξηση του πληθυσμού των αλόγων θα απαιτήσει την αντίστοιχη ζήτηση σε υλικά και αναλώσιμα που χρησιμοποιούνται για το άλογο και θα δημιουργούν νέες θέσεις εργασίας στο νησί (π.χ. πεταλωτές, σαγματοποιοί κ.α). Εξάλλου η διάδοση του σκυριανού αλόγου στα υπόλοιπα μέρη της Ελλάδας θα τονώσει τον τουρισμό της, καθώς πολλοί φιλόζωοι και φίλιπποι θα την επισκέπτονται.

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

1. Κωνσταντινίδης Π. (1896). Η κτηνοτροφία της Σκύρου Δελτίον Γεωργικόν του Γεωργικού Τμήματος του Υπουργείου Εσωτερικών Τεύχος 2 Τυπογραφείον Νομικής 1901.

2. Δημητριάδης Ι. (1937). Das Skyrospony. “Ein Beitrag zum Studium der Pferde. Griechelands” Thesis vol. 37 part B, Berlin: Verlag Von Paul Parey.

3. Κουλεντιανού Ι. (1980). “The Mysterious Horses of Skyros” Ελλάς: Ηριδανός.

4. Γιθκόπουλος Π. (1984). «Η μικρόσωμη Φυλή Ίππων της Σκύρου» Veterinary News, vol. 2 no 5 Ελλάς.

5. Μενεγάτος Ι. (1985) “The Native Horse and Pony Breeds of Greece” 36^th Annual Meeting of the European Association fro Animal Production, Session IIIa, 43a3, Χαλκιδική, Ελλάς.

6. Κρητικός Ν. (1986) «Μικρόσωμη Φυλή Αλόγων Σκύρου» Σχολή Τεχνολογίας Γεωπονίας, Λάρισα.

7. Ξανθούλης Ν. (1992) «Σκύρος- Γεωγραφία, Μυθολογία, Ιστορία, Αρχαιότητες» Αθήνα, Επτάλοφος ΑΒΕΕ.

8. Ζαφράκας, Α. (1995). «Η χρησιμότητα και η Επιβίωση των Ελληνικών Φυλών Αλόγων» Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης.

9. Κωστάρας Ν. (1997) “The Skyros Pony”. BA Project in Equine Studies, Warwickshire College for Agriculture, Horticulture and Equine Studies, UK.