Πρόγραμμα διάσωσης Ουλόκερης Αίγας

Το πρόγραμμα διάσωσης της Ουλοκερατικής Αίγας αποτελεί σχέδιο δράσης του SAVE Foundation, της ΑΜΑΛΘΕΙΑΣ, και της πρωτοβουλίας και αυτοθυσίας επί μέρους μελών της. Έχουν δημιουργηθεί τρεις (πιθανόν και τέταρτος την στιγμή της δημοσίευσης), μικροί πυρήνες Ουλόκερης αίγας, με δείγματα που εντοπίσθηκαν μετά από επίπονη έρευνα. Το SAVE Foundation επισήμανε, ότι στο αρχικό στάδιο διάσωσης, είναι επιτακτικό οι Ουλοκερατικές αίγες, να διατηρούνται σε μικρούς ανεξάρτητους πυρήνες, ώστε να αποφευχθεί ο κίνδυνος απώλειας του συνόλου του πληθυσμού σε περίπτωση ασθένειας η φυσικών καταστροφών. Οι πυρήνες αυτοί προς το παρόν πρέπει να μην απέχουν πολύ γεωγραφικά μεταξύ τους, ώστε να διευκολύνεται η ανταλλαγή ζώων και ο προγραμματισμός συζεύξεων.

Σε πρώτη φάση, στόχος είναι να διασωθεί το πολύτιμο γενετικό υλικό, να σταθεροποιηθεί ο φυλετικός τύπος, και να υπάρξει συνεργασία μεταξύ των εκτροφέων ώστε να ανακάμψει αριθμητικά ο πληθυσμός και να ξεπεράσει τον χαρακτηρισμό "κρίσιμα απειλούμενη" φυλή. Στους άμεσους σκοπούς είναι η δημιουργία επίσημου γενεαλογίου στο οποίο θα καταγράφονται όλα τα δείγματα υπό ελεγχόμενη εκτροφή, η σύνταξη φυλετικού προτύπου και η δημιουργία ομίλου εκτροφέων.

Ένας πιο μακροπρόθεσμος στόχος μετά την ανασύσταση της φυλής, είναι να επιδιωχθεί η επίσημη αναγνώριση της Ουλοκερατικής από τους δημόσιους φορείς με την συνδρομή της ΑΜΑΛΘΕΙΑΣ. Eξ' ίσου σημαντική είναι η συνέχιση της έρευνας για τον εντοπισμό και άλλων δειγμάτων με σκοπό την δημιουργία νέων εκτροφικών πυρήνων, και την διεύρυνση της "γονιδιακής λίμνης". Ζώα που δεν θα εντοπισθούν η καταγραφούν, είναι καταδικασμένα να εξαφανισθούν.

Η διαμόρφωση πυρήνων και η διάσωση των δειγμάτων που απομένουν, είναι εξαιρετικά δύσκολη λόγω:

1. της σπανιότητας των δειγμάτων και της δυσκολίας εντοπισμού τους.

2. της δυσκολίας εξεύρεσης κατάλληλων αναδόχων/εκτροφέων οι οποίοι να αντιλαμβάνονται την σοβαρότητα του εγχειρήματος και να είναι διατεθειμένοι να δεσμευθούν για την ολοκλήρωσή του, με την ανάληψη των αντίστοιχων ευθυνών.

3. της απροθυμίας των παραδοσιακών κτηνοτρόφων να πωλήσουν ζώα η να συνεργασθούν.

4. της καχυποψίας τους προς "ξένους".

5. της μη κατανόησης του προβλήματος, ακόμα και εάν εξηγηθεί λεπτομερώς.

6. της άρνησης να διαχωρίσουν και να εκθρέψουν επιλεκτικά τα ελάχιστα δείγματα που εναπομένουν στα μικτά κοπάδια τους.

7. της τάσης να ευνουχίζουν τα καλύτερα αρσενικά η να σφάζουν δείγματα πολύτιμα για το πρόγραμμα διάσωσης.

8. της έλλειψης ενημέρωσης και κινήτρων λόγω της μη επίσημης αναγνώρισης.

9. των μεγάλων αλλαγών στην ζωή της υπαίθρου (π.χ. κοπάδια που βόσκουν χωρίς συνοδεία βοσκού), που διαμόρφωσαν μία αρνητική στάση προς την Ουλοκερατική, θεωρώντας δύσκολη τη διαχείριση της, λόγω του κινδύνου τα στριφτά της κέρατα να μπλεχτούν στους θάμνους και να χαθούν ορισμένα άτομα.

10. της αντικατάστασης/ανάμιξης σε μεγάλο βαθμό, των παραδοσιακών κοπαδιών Ουλοκερατικών με εισαγόμενες, αλλά και με αυτόχθονες αίγες ποικίλης μορφής, από διάφορες περιοχές της Ελλάδας.

Αυτή η αλλαγή στάσης ως προς την διαχείριση της Ουλοκερατικής (αλλά και άλλων αυτοχθόνων ζώων), έρχεται σε αντίθεση με την πρακτική χιλιάδων χρόνων, κατά την οποία η μορφολογία της φυλής δεν αποτελούσε πρόβλημα. Επίσης έρχεται σε αντίθεση και με την έκδηλη υπερηφάνεια των ηλικιωμένων κτηνοτρόφων και των προγόνων τους, οι οποίοι εξέθρεψαν Ουλοκερατικές αίγες (Κουρούτες) σε καθαρόαιμη μορφή. Για την κατάσταση αυτή στον μεγαλύτερο βαθμό ευθύνεται η έλλειψη μελέτης, κατάταξης και αναγνώρισης σε φυλές των αιγών της Ελλάδας (πλην της Σκοπέλου) από τους επίσημους φορείς. Ακόμα, η μη συνειδητοποίηση και η αποσιώπηση του γεγονότος ότι η αίγα είναι το πλέον κατάλληλο παραγωγικό ζώο για τις εδαφοκλιματικές συνθήκες του ελλαδικού χώρου. Αυτή η αντιμετώπιση των αιγών χρονολογείται από σύστασης του Ελληνικού κράτους σε αντίθεση π.Χ., με τις περισσότερες από 30 φυλές προβάτων που είναι ήδη γνωστές στις αρχές.

Η Ουλοκερατική Αίγα κατάγεται από την περιοχή Λοκρίδας (Βοιωτία, Φθιώτιδα). Αν και σε κάποιο βαθμό είναι γνωστή ως ιδιαίτερη φυλή, δεν έτυχε ποτέ επίσημης αναγνώρισης. Εκτεταμένη έρευνα μεταξύ ηλικιωμένων κτηνοτρόφων, αποκάλυψε ότι μέχρι πρόσφατα η φυλή είχε αξιοσημείωτη ομοιογένεια και σε σημαντικό βαθμό ήταν αντικείμενο επιλεκτικής εκτροφής με χρηστικά (κρεατοπαραγωγικά, γακακτοπαραγωγικα) αλλά και αισθητικά κριτήρια, που ευνοούσαν την διαιώνιση του ιδιαίτερου τύπου της. Η πρόσφατη πληθυσμιακή της παρακμή υπήρξε εξαιρετικά ραγδαία. Ένα από τα τελευταία καθαρόαιμα κοπάδια, που θεωρείτο από τις τελευταίες ελπίδες της φυλής, οδηγήθηκε στο σφαγείο, χωρίς να γίνει αντιληπτό από τους ελάχιστους γνώστες της κρισιμότητας της κατάστασης. Σήμερα μεμονωμένα καθαρόαιμα, η φαινοτυπικά σωστά δείγματα, απαντώνται σε ελάχιστα μικτά κοπάδια της περιοχής καταγωγής της. Κυριολεκτικά είναι τα τελευταία απομεινάρια της φυλής που επιζούν εντελώς τυχαία.

Η Ουλοκερατική Αίγα, τοπικά γνωστή και με τον μη δόκιμο όρο "Κουρούτα", χαρακτηρίζεται από τον ιδιαίτερο τύπο κεράτων που συστρέφονται υπό μορφή στεφανιού μπροστά από την κεφαλή. Το σχήμα αυτό τοποθετείται δύσκολα στις συμβατικές ταξινομήσεις αιγών διότι επιπλέον παραπέμπει σε χαρακτηριστικά κεράτων βοοειδών και προβάτων.

Παρόμοιες αίγες υπάρχουν μόνο στην νότια Καταλωνία της Ισπανίας-Cabra Blanca de Rasquera (παλιός τύπος). Ο παλαιός τύπος της Rasquera μοιάζει με Ουλόκερο, και θεωρείται από Ισπανούς ειδικούς ως απόγονος αιγών που έφτασαν στην Ιβηρική μαζί με Έλληνες αποίκους, τον 8ο αιώνα π.Χ. Η φυλή προέρχεται από ανάμιξη της κλασσικής Ελληνικής Ουλοκέρου με άλλες Ιβηρικές φυλές των οποίων, παραδόξως η καταγωγή επίσης αποδίδεται στην Ελλάδα (νησιά του Αιγαίου). Αν και αρκετά ενήμεροι οι Καταλανοί εκτροφείς δεν φαίνεται να συνειδητοποίησαν πλήρως την μοναδικότητα της. Έτσι δεν επιδιώχθηκε η καθαρόαιμη εκτροφή του παλαιού τύπου της, έκδηλα παράγωγο της αρχέγονου Ελληνικής Ουλοκέρου. Η Cabra Blanca de Rasquera ωστόσο, είναι επίσημα αναγνωρισμένη φυλή της Καταλωνίας, αν και ελάχιστα γνωστή εκτός Ισπανίας.

Ένας διαφορετικός τύπος Ουλόκερης αίγας, η Cabra Girgentana *, βρίσκεται στη Σικελία. Σύμφωνα με ιταλικές και ισπανικές πηγές, αυτή η αίγα συνδέεται με ιδιαίτερο τύπο της κλασσικής, ελληνικής Ουλόκερου. Ψήγματα αυτού του δεύτερου τύπου Ουλοκέρου, εξακολουθούν να επιζούν στην Λοκρίδα. Διαφέρει από τον κλασικό τύπο ως προς τα κέρατα τα οποία είναι συστρεφόμενα σε κατακόρυφη ανοδική φορά. Είναι ελάχιστα γνωστή αλλά υπάρχουν ενδείξεις ότι, παλιότερα, και αυτός ο τύπος είχε εκτραφεί στη Λοκρίδα σε πυρήνες σημαντικής ομοιογένειας. Μάλιστα, πληροφορίες λένε ότι ένα από αυτά τα κοπάδια εξακολουθεί να διατηρείται ως σήμερα και να φυλάσσεται ζηλότυπα από παραδοσιακό κτηνοτρόφο. Η κατάστασή του κοπαδιού είναι εξαιρετικά κρίσιμη και στο άμεσο μέλλον θα πρέπει να αποτελέσει αντικείμενο διάσωσης. Η Σικελική εκδοχή Ουλόκερης αίγας, συνδέεται με τις αρχαίες Ελληνικές αποικίες της Μεγάλης Ελλάδας ενώ η ηπειρωτική Ελλάδα αναφέρεται ως ο αρχικός τόπος καταγωγής της. Η Cabra Girgentana είναι επίσημα αναγνωρισμένη εθνική φυλή της Ιταλίας και ευρύτατα γνωστή στο εξωτερικό.

Είναι αξιοσημείωτο, τουλάχιστον από την μέχρι στιγμής έρευνα, ότι οι περισσότερες αναφορές στην Ουλοκερατική συναντώνται στην ξένη βιβλιογραφία (Ιταλική και Ισπανική). Οι ξένες πηγές δεν φαίνεται να γνωρίζουν την ακριβή μορφολογία των αρχέγονων Ουλοκερατικών παραλλαγών της Ελλάδας και σε μεγάλο βαθμό γενικολογούν, προκαλώντας σύγχυση. Π.χ, τείνουν να θεωρούν τις καθεαυτό Ουλοκερατικες αίγες ως παραλλαγές των αιγών Μπαρπάτσικη και Καρύστου. Στην πράξη έκαστος των τύπων αυτών έχει συγκεκριμένη, διακριτή γεωγραφική κατανομή και ιδιαίτερα χαρακτηριστικά, που όμως δεν μελετήθηκαν ποτέ συστηματικά. (Κατάλληλο υλικό αντικείμενο σοβαρής ακαδημαϊκής έρευνας).

sans-serif"; mso-bidi-font-family: Arial;">Τέλος ιδιαίτερης σημασίας είναι το γεγονός ότι η Ουλόκερος παρουσιάζει σημαντική ομοιότητα με το "Ευκεραθήριο", πρώιμο αιγοειδές της Πλειστοκένου εποχής (8.000 π. Χ). όπως το απεικόνισε ο εξέχων Αυστριακός ζωολόγος Grzimek. Άλλοι ερευνητές παρουσιάζουν το "Ευκεραθήριο" ως πλησιέστερο σε πρωτόγονο βοοειδές. Ανεξαρτήτως της ορθότητάς τους, και οι δύο εκδοχές αφορούν την Ουλοκερατική αίγα διότι και αυτή παρουσιάζει μεταβατικά χαρακτηριστικά βοοειδών, αιγοειδών και προβάτων. Τα περισσότερα ζώα της Πλειστοκένου, θεωρείται ότι εξελίχθηκαν σε σύγχρονα είδη, ενώ το Ευκεραθήριο, θεωρείται εξαφανισμένο χωρίς σύγχρονους απογόνους. Το SAVE Foundation είχε την πρωτοβουλία να χρηματοδοτήσει την εξέταση του DNA ενός αριθμού ζώων. Δυστυχώς τα δείγματα τριχών που εξετάσθηκαν δεν είχαν αφαιρεθεί από τις αίγες με τον σωστό τρόπο και δεν περιείχαν τις απαραίτητες γενετικές πληροφορίες. Ελπίζεται ότι θα υπάρξουν και άλλες απόπειρες εξέτασης δειγμάτων. Η ταξινόμηση της Ουλοκερατικής είναι ανοικτό θέμα αν και επισήμως παραμένει απλά μία φυλή εξημερωμένης αίγας. Η ιδιαιτερότητα των κεράτων της Ουλοκέρου και η ομοιότητά τους με το "Ευκεραθήριο", μας επιβάλει να εξετάσουμε την πιθανότητα να αποτελεί εξέλιξή του η να είναι μια σύγχρονη ελληνική αίγα με αρχαίες καταβολές (Ουλόκερος)..

Λόγω της μοναδικότητάς της, η ΑΜΑΛΘΕΙΑ υιοθέτησε την Ουλοκερατική Αίγα ως σήμα για το επίσημο λογότυπό της.

* (1)Girgentana από το Agrigento της Σικελίας. Σημαντική Ελληνική αποικία γνωστή ως Ακράγρας ή Ακράγας, χρονολογούμενη από τις αρχές του 6ου αιώνα π.Χ.